بررسی نظریه ی فرهنگ فقر اسکارلوئیس و رابطه ی آن با مناطق حاشیه نشین - سهیلا رحیمی - پایگاه خبری - تحلیلی اویان نیوز - پایگاه خبری – تحلیلی اویان نیوز بررسی نظریه ی فرهنگ فقر اسکارلوئیس و رابطه ی آن با مناطق حاشیه نشین - سهیلا رحیمی - پایگاه خبری - تحلیلی اویان نیوز

انتخاب زبان

آخرین اخبار

بررسی نظریه ی فرهنگ فقر اسکارلوئیس و رابطه ی آن با مناطق حاشیه نشین

hashiye neshini

اویان نیوز:

گرد آورنده: سهیلا رحیمی

در پژوهش حاضر برخی از عناصر نظریه ی فرهنگ فقر و رابطه ی این فرهنگ با مناطق حاشیه نشین بررسی شده که اسکارلوئیس، آن ها را موانع توسعه و پیشرفت دانسته است.

رشد شتابان شهرنشینی و افزایش میزان مهاجرت روستائیان به شهرها، مسأله ی حاشیه نشینی و مسکن نامناسب را پدید آورده است. توسعه ی شهرنشینی در کشورهای جهان سوم با توسعه ی شهرنشینی در کشورهای صنعتی غرب بسیار متفاوت است. هجوم سیل آسای روستائیان به شهرها در کشورهای درحال توسعه را باید در ازهم پاشیدن نظام های سنتی تولید روستایی از یک سو و وجود فرصت های شغلی مناسب از سوی دیگر جستجو کرد.

مهاجرانی که از نقاط مختلف به شهرها، خصوصاَ کلان شهرها، مهاجرت می کنند، قریب به اتفاق در محلات حاشیه نشین و فقیرنشین شهرها سکنی می گزینند. همزمان با گسترش و افزایش مکان های حاشیه نشین، شاهد گسترش بی رویه ی نابرابری های اجتماعی، فقر، بیکاری، بزهکاری، بی سوادی و شکل گیری فرهنگ فقر در این مناطق هستیم.

در کشور ایران نیز پس از ورود و استقرار سرمایه داری وابسته، شاهد شکل گیری پدیده ی حاشیه نشینی هستیم که رشد این پدیده عموماَ از سال ۱۳۲۰ هجری شمسی به بعد شدت یافته است.

این مناطق مکان دائمی فقرا هستند

 یکی از خصوصیات مناطق حاشیه نشین، تسلط فرهنگ فقر در این مناطق است. نظریه ی فرهنگ فقر توسط اسکار لوئیس مطرح شده است ، وی این مفهوم را نخستین بار در کتابی به نام پنج خانواده، مطالعه ی موردی از فرهنگ فقر در مکزیک مطرح کرد. اسکار لوئیس مناطق حاشیه نشین را همزاد فقر و همچنین تسلط فرهنگ فقر در این مناطق می داند. وی حدود هفتاد خصیصه برای خرده فرهنگ فقر مطرح می کند که از جمله ی این خصایص عبارتند از:

۱-شرکت نکردن افراد فقیر به طور مؤثر در کار مؤسسات عمومی

۲-پایین بودن سطح خواسته ها

۳-پایین بودن سطح سواد

۴-عدم تمایل به پس انداز؛ خریدن اثاث و لباس کهنه و …

در حقیقت نظریه ی فرهنگ فقر اسکار لوئیس در مناطق حاشیه نشین به صورت بارزتری مصداق پیدا می کند. این چنین فقری در زمان ما نیز وجود دارد و حاشیه نشین مردمی هستند که فاقد امکانات بقا نیستند، اما پایگاه و قدرتشان را از دست داده است .

عناصر مورد بررسی فرهنگ فقر در این پژوهش عبارتند از: تقدیرگرایی، اکنون گرا بودن، مخالفت با نوگرایی، عدم تمایل به پس انداز، اهمیت داشتن کار، احساس یأس و ناامیدی، خانواده گرایی، محرومیت از مهر و محبت مادری، که در ادامه در مورد هر یک از مقوله های مذکور بحث می شود.

تقدیرگرایی

مطالعه و بررسی پژوهش های گوناگون حاکی ازوجود این خصیصه در مناطق حاشیه نشینی می باشد. بنابراین، تقدیرگرایی به عنوان یکی از خصیصه های فرهنگ فقر در میان حاشیه نشینان وجود دارد.

اکنون گرا بودن

از شاخص های دیگر فرهنگ فقر اکنون گرا بودن یا آینده نگر نبودن می باشد. برای بررسی این عنصر از گویه های مختلفی استفاده می شود که از جمله این گویه ها عبارتند از :آینده نامعلوم است و دلیلی ندارد به آینده ی نامعلوم فکر کرد؛ همواره نباید به فکر روزی فردا بود و هرچه هست باید امروز خرج کرد، چو فردا شود فکر فردا کنیم.

نتایج تحقیقات مختلف نشان می دهد که این ویژگی در میان حاشیه نشینان وجود دارد، به عبارتی یکی از ویژگی های فرهنگ فقر که در این مناطق صدق می کند، اکنون گرا بودن و توجه بیشتر به زمان حال می باشد.

مخالفت با نوگرایی

از دیگر مشخصه های خرده فرهنگ فقر منفعل بودن یا مخالفت با نوگرایی می باشد که بررسی های اسنادی بیانگر این است که این ویژگی، عمدتاُ در مناطق مختلف حاشیه نشینی حاکم است.

عدم تمایل به پس انداز

نتایج تحقیقات گوناگون نشان می دهد که این ویژگی فرهنگ فقر در عمده ی مناطق حاشیه نشینی صدق نمی کند و روحیه ی پس انداز در میان مردمان این مناطق وجود دارد.

احساس یأس و نا امیدی

از دیگر خصوصیات خرده فرهنگ فقر، احساس یأس و ناامیدی می باشد. بررسی ها بیانگر وجود این ویژگی در میان حاشیه نشینان می باشد.همچنین نتایج تحقیقات گوناگون خانواده گرا بودن، محرومیت از مهر و محبت مادری و پایین بودن اهمیت کار در مناطق حاشیه نشین را تأیید می کنند.

یافته های این پژوهش بیانگر آن است که نتایج تحقیقات گوناگون، وجود رابطه ی بین فرهنگ فقر و تحصیلات و همچنین فرهنگ فقر و طبقه ی اجتماعی را تأیید می کند ؛ به عبارتی، هر چه سطح تحصیلات در میان افراد پایین تر باشد، میزان فرهنگ فقر در میان آن ها بیشتر است و هر چقدر طبقه ی اجتماعی پایین تر باشد، میزان فرهنگ فقر در افراد بیشتر است.

بحث و نتیجه گیری

یافته های این پژوهش، پیش فرض نظریه ی فرهنگ فقر در مورد حاشیه نشینان را تأیید می نماید. به گونه ای که در مناطق حاشیه نشین ما شاهد وجود فرهنگ فقر و توسعه نیافتگی هم در سطح فرد و هم در سطح منطقه هستیم.

نظریه و کار اسکار لوئیس نه تنها از نظر روش شناسی برای همه قابل استفاده است، بلکه رویکرد نظری او نیز از اهمیت زیادی در دنیای امروز برخوردار است. به عبارت دیگر؛ به نظر می رسد در شرایط امروزه وقت آن رسیده است که ایده ی نقش داشتن باورهای افراد در روند توسعه نیافتگی در فضای دانشگاهی و آکادمیک مطرح شود.

افرادی که با فرهنگ فقر زندگی می کنند، در زندگی خود اضطراب و هیجان و درد و رنج و خلاء فراوان دارند. نبودن روح حمایت و خشنودی در این فرهنگ و تقویت روحیه ی عدم اعتماد در آن، بی یار و یاوری و انزواجویی را بزرگ و تشدید می کند. در واقع فقر فرهنگ خود یکی از جنبه های قطعی فرهنگ فقر است.

در زمینه ی ارتباط بین فرهنگ فقر و حاشیه نشینی باید گفت که حاشیه همزاد فقر و نداری است . حاشیه نشینانی که با اوضاع مسکن فقیرانه و خانه ی شلوغ و پرجمعیت رو به رو هستند، سطح درآمد غیر ثابت و پایینی دارند، آگاهی و شناختشان از جامعه محدود است و تخصص و مهارت خاصی ندارند و مستعدترین افراد برای در معرض فقر قرارگرفتن هستند و بدین صورت فقر به همزاد جوامع به حاشیه رانده شده درآمده است. تا جایی که برخی از فرهنگ فقر در این مناطق و بازتولید مداوم آن سخن می گویند. اسکار لوئیس معتقد است که محله های فقیرنشین حاشیه ای شهر، به دلیل نداشتن منابع اقتصادی، جدایی از سایر طبقات اجتماعی و تبعیض، بتدریج راه و رسم زندگی را که بین فقرا پیدا می شود، می پذیرند، وی این راه و رسم را فرهنگ فقر می نامد.

افراد با فرهنگ فقر به سبب اشاعه دادن آن، عوامل منفی به شمار می آیند و وقتی فرهنگ فقر در میان مردمانی به ویژه مردمان فقیر حاکم می شود، به یکی از موانع اصلی توسعه و نوسازی چه از لحاظ فردی و چه از لحاظ اجتماعی تبدیل می شود. از آن جا که حاشیه نشینان یکی از عوامل اصلی توسعه ی فرهنگ فقر به شمار می روند ، لذا تحقیق درباره ی فرهنگ فقر در میان حاشیه نشینان و مناطق حاشیه نشین سبب می شود که منشأ و علل رواج آن را یافت و به دنبال راه حل هایی برای محدود کردن یا از بین بردن آن باشیم.

منبع: صفحه فیسبوک باغچه بان

درباره این مطلب نظر دهید