انتخاب زبان

آرشیو کتاب و مقالات

    Sorry. No data so far.

آخرین اخبار

تاریخ مطبوعات زنجان

arton729-b7369

توضیح اویان نیوز: این مقاله صرفا جهت اطلاع مخاطبین محترم در سایت درج گردیده و افکار ارائه شده در آن؛ از جمله در مورد فرقه دموکرات آذربایجان از طرف این سایت مورد تایید نمی باشد. اکثر نشریاتی که اکنون در زنجان منتشر می شوند مجوز نشر به زبان‌های ترکی- فارسی دارند وبعضی از این نشریات از جمله موج بیداری در پاره ای از اوقات مطالبی به زبان ترکی منتشر می کنند؛ اما به اعتقاد فعالین مدنی  تنها نشریه ای که دغدغه های فرهنگی داشته و در جهت حفظ و گسترش فرهنگ و ادبیات ترکی در زنجان فعالیت می کند، ماهنامه «بایرام» است. در گذشته نیز نشریات امید زنجان، پیک آذر و بهار زنجان به دو زبان ترکی و فارسی منتشر می شدند.

نود وچهار سال پس از آنکه «میراز صالح شیرازی» جریده «کاغذ اخبار» را در دارالخلافه طهران بنیاد نهاد، «میرزا عیسی قانونخواه» با انتشار نشریه محلی «پروین خمسه» نامش را در فهرست اولین های شهر زنجان، به عنوان ناشر نخستین نشریه محلی این شهر به ثبت رساند. اسفندماه ۱۳۰۹ سرآغاز تاریخ روزنامه نگاری محلی در زنجان به حساب می آید.

عیسی قانونخواه زنجانی(ناصرالمله) که نامش در ابتدا عیسی خان زنجانی بود، روزنامه نویسی را از سال ۱۳۰۲ در تهران، با انتشار هفته نامه «ناصرالمله» آغاز کرد. ناصرالمله که در جرگه مخالفان سرسخت جمهوریت قرار داشت، تیرماه ۱۳۰۳ بعد از ۲۱ شماره تعطیل شد. شش سال بعد، پس از برقراری نظام ثبت عمومی در زنجان، عیسی خان درصدد انتشار جریده ای محلی برآمد. این نشریه سه روز در هفته با قطع بزرگ، در چهار صفحه منتشر می شد. از همان ابتدا سه صفحه آن مخصوص درج اعلانات ثبتی بوده و سرمقاله، اخبار ممالک خارجه، اخبار ایران و اخبار محلی در تنها صفحه باقی مانده چاپ می شده است. نشریه به انتشار پاورقی نیز اهتمام داشت و از پاورقی های آن به موارد زیر می توان اشاره کرد: ترجمه کتاب «ابطال» اثر کارل لایل، داستان های دنباله دار مربوط به تاریخ «سلطان جلال الدین خوارزمشاهی» و ترجمه «مرغ جنگلی» اثر رشاد نوری، نویسنده ترک. طولانی ترین تداوم نشر بین نشریه های پیش از انقلاب در شهر زنجان متعلق به پروین خمسه است. این نشریه به مدت شش سال چاپ شد و سرانجام سال ۱۳۱۵ با فوت صاحب امتیازش از انتشار بازماند.

پس از پروین خمسه به مدت یک دهه هیچ نامی در تاریخ روزنامه نگاری زنجان به چشم نمی خورد تا اینکه دهم بهمن ۱۳۲۴، اندکی پس از برافراشته شدن علم تجریه توسط جدایی طلبان کمونیست در آذربایجان و زنجان، هفته نامه ای به نام «آذر» نامش را در تاریخ مطبوعات این شهر ثبت می کند. آذر تنها نشریه محلی تاریخ زنجان است که تمامی مطالب آن به زبان ترکی آذری چاپ شده است . اگرچه شاید به صراحت نتوان «منوچهر سعید وزیری»، مدیر هفته نامه آذر را در ردیف جدایی طلبان قرار داد، این نشریه خود را ارگان کمیته ولایت زنجان و زیرمجموعه فرقه دموکرات آذربایجان معرفی کرده است. ناشر جریده، ضمن داشتن تحصیلات عالیه در رشته های فیزیک، فلسفه و علوم تربیتی، سردبیری روزنامه اطلاعات و هفته نامه اطلاعات هفتگی را هم در کارنامه خود دارد. کتاب وی با نام «رهبر مردم» نیز توانسته جایزه سلطنتی را برای نویسنده اش به ارمغان بیاورد. هفته نامه آذر، بیش از یک سال نپایید و قبل از آزادسازی زنجان و آذربایجان توسط ارتش ملی، از انتشار بازماند.

پس از گذشت بیش از دو سال از تعطیلی هفته نامه آذر، سومین نشریه محلی زنجان پا به عرصه نهاد. هفته نامه «شهنواز»، در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۲۸، به صاحب امتیازی «جواد مقدمی» و به سردبیری «کریم زعفری» نشریه ای است که در جرگه حامیان جبهه ملی ایران قرار می گیرد. سابقه مطبوعاتی سردبیر این نشریه به سال ۱۳۲۰ بازمی گردد. او در آن سال توانست اولین موسسه توزیع و سرپرستی مطبوعات زنجان را دایر کند. آمریکا ستیزی در کنار حمایت از دکتر محمدمصدق، یکی از ویژگی های شهنواز محسوب می شود. البته مخالفان، سردبیر را به داشتن تمایلات کمونیستی نیز متهم کرده اند. شهنواز پس از انتشار ۱۹۱ شماره، پس کودتای ۲۸ مرداد تعطیل و مدیر آن تحت پیگرد قرار گرفت.

می توان فاصله سال ۱۳۲۸ تا کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ را دوره شکوفایی و شادابی روزنامه نگاری محلی در زنجان دانست. در فاصله این چهار سال، چندین هفته نامه به تاریخ روزنامه نگاری شهر افزوده می شود، اما تند باد کودتا خرّمی روزنامه نگاری محلی زنجان را به برهوتی غریب بدل می کند؛ چنانچه از این مزرعه سبز، جز یک نشریه، هفته نامه دیگری جان سالم به درنمی برد. البته برخی نشریه ها هم پیش از کودتا، تعطیل شده اند و ظاهرا در مورد دلایل این تعطیلی ها اطلاعات دقیقی در دست نیست.

هفته نامه «صدای زنجان» در ۳۰ شهریور ۱۳۲۹ به صاحب امتیازی و مدیرمسوولی «محمدتقی ملکیان» منتشر شد و پس از ۵۹ شماره، به قربانیان کودتا پیوست و مدیرمسوول آن مورد تعقیب قرار گرفت.

ماجرای پیش آمده برای «علی اکبر شیشه چیان» مدیر هفته نامه «خمسه» که نشریه اش پس از اولین سال انتشار به روزنامه ای دو صفحه ای تبدیل شد، نشانگر وجود اتحاد صفنی در زنجان است: افشاگری این روزنامه در تیرماه ۱۳۳۱ درباره دادگستری زنجان، منجر به بازداشت مدیرمسوول می شود و سپس در حمایت از مدیر روزنامه، علاوه بر میتینگ حزب پان ایرانیست، «انجمن روزنامه نگاران زنجان» نیز به صدور بیانیه می پردازد. وجود انجمن روزنامه نگاران زنجان در اوایل دهه سی خورشیدی جالب توجه است.

نشریه «زنجان» اواخر سال ۱۳۲۸ شروع به کار می کند و پس از دو سال، در ۱۳۳۱ به انتشار خود پایان می دهد. نشریه «عقوبت»، ناشر افکار هواداران جبهه ملی زنجان در مهرماه سال ۱۳۳۰ منتشر می شود و پس از یازده شماره به محاق توقیف می رود. هفته نامه «قزل اوزن»، نشریه طرفدار سلطنت، سال ۱۳۳۰ منتشر و سال ۱۳۳۲ از انتشار بازمی ماند. هفته نامه «صدای خمسه» که در تهران و زنجان منتشر می شده، از ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ منتشر می شود و هفته نامه «مهرشاه» هم با مشی دفاع از سلطنت، سال ۱۳۳۰ منتشر شده و بیش از یک سال نمی پاید.

«نامه جام جم»، ناشر افکار جمعیت خمسه، تنها نشریه محلی زنجان است که پس از کودتا نیز به بقاء خود ادامه می دهد. سرانجام این نشریه سال ۱۳۳۳ به حافظه تاریخ سپرده می شود و ناشر آن، روزنامه «جمعیت خمسه» را در تهران منتشر می کند.

«مدافع زنجان»، «عهد کیان»، «صدای خمسه» سه نشریه دیگر زنجان اند که بیش از اواسط سال ۱۳۲۲ دوام نیاورده اند. علاوه بر اینها، هفته نامه «ابهر رود»، متعلق به شهر ابهر ـ یکی از شهرهای استان زنجان ـ در مردادماه ۱۳۳۱ منتشر و در تیرماه ۱۳۳۲ تعطیل می شود. این نشریه نخستین نشریه محلی ابهر شمرده می شود.

پس از تعطیلی جریده «نامه جام جم» تا پیروزی انقلاب اسلامی ـ به مدت هفده سال ـ هیچ نشریه ای در استان زنجان به چاپ نمی رسد و دستاوردها و تجارب روزنامه نگاری محلی این شهر عقیم می ماند. پس از انقلاب، از اردیبهشت ۱۳۵۹، نشریه «انقلاب زنجان» به مدیریت رحمان افشارچی منتشر و در مردادماه ۱۳۶۰، بنابه دلایلی که ذکر نشده، تعطیل می شود. پس از «انقلاب زنجان» تا سال ۶۷، دوباره هیچ برگی به تاریخ مطبوعات زنجان افزوده نمی شود، تا اینکه سال ۶۷، مصطفی ناصری، با هفته نامه «پیام زنجان» فصل جدید تاریخ مطبوعات شهرش را رقم می زند. در واقع پیام زنجان طلیعه دار عصر نوین روزنامه نگاری در زنجان است. روزنامه نگاری محلی زنجان، به رغم سابقه اندک تاریخی و انقطاع های مکرر، اکنون توانسته یکی از حرفه ای ترین استان های ایران از نظر سطح کیفی نشریه های محلی باشد؛ چنانچه روزنامه نگاران این شهر توانسته اند علاوه بر انتشار چندین هفته نامه با کیفیت، موفق به انتشار روزنامه ای منظم با نام «مردم نو» نیز بشوند.

هفته نامه جنجال برانگیز «امید زنجان» به مدیرمسوولی «احمد حکیمی پور» اولین نشریه محلی زنجانی است که توانست با فرارفتن از چارچوب استانی، در استان های آذربایجان و تهران مخاطبان قابل توجهی پیدا کند.

نشریه های «مهر رنجان»، «بهار زنجان»، «صدای زنجان»، «پیک آذر»، «فردای روشن»، «ندای زنجان» و… از نشریاتی هستند که هر یک توانسته اند تجربه هایی جدید به روزنامه نگاری شهرشان بیفزایند. روزنامه نگارانی چون محمد معینی، رامین سلطانی، علیرضا بازرگان، محمدرضا پریشی، نازخند صبحی، مهدی جلیل خانی، رامین ناسوتی، مسعود الماسی، علیرضا اسکندریون، ادریس سالاری، مهدی اسکندری، سعید مالکی و … جزء کسانی هستند که کار خود را با روزنامه نگاری محلی در زنجان آغاز کرده و تجارب ارزشمندی به دست آورده اند. فیلمساز شناخته شده سینمای ایران، «رضا میرکریمی» هم کار هنری خود را به عنوان گرافیست مطبوعات از زادگاهش و با نشریه پیام زنجان آغاز کرده است.

از دیگر نشریه های زنجان می توان به نام های زیر اشاره کرد: زنجان شورا، ندای ابهر، نگین سبز، امین زنجان، میقات ابهر و شهاب زنجان.

یکی از موارد مشهود در نام نشریه های زنجانی، مثل سایر استان ها و شهرهای ایران، استفاده از نام های دوقسمتی است. معمولا بخش اول نام نشریه های محلی با کلمه هایی مثل: ندا، صدا، آوا، پیام و … آغاز می شود. استفاده مستقیم از نام شهر نیز سنت معمول نامگذاری نشریه های محلی است.

اطلاعات تاریخی این یادداشت از کتاب «تاریخ مطبوعات زنجان» برداشته شده است. «علی قَشَمی»، نویسنده کتاب، در مورد اهمیت روزنامه نگاری محلی در مقدمه کتابش می نویسد: «امروزه یکی از شاخصه های توسعه یافتگی در هر کشور، با نظام رسانه ای و وسایل ارتباط جمعی آن سنجیده می شود و در این میان نقش و اهمیت مطبوعات انکارناشدنی است. از همین رو مطالعه تاریخ مطبوعات یک منطقه می تواند نمایانگر رشد و توسعه مدنی آن منطقه باشد. از جهت دیگر، با مطالعه مطبوعات یک منطقه می توان به شناختی هرچند محدود نسبت به تاریخ، فرهنگ و هویت آن سرزمین دست یافت؛ چراکه بسیاری از تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در مطبوعات انعکاس یافته و ماندگار می شود. عدم انتشار و توقیف مطبوعات نیز از نظر تاریخی دارای پیام است. علاوه بر اینها با مطالعه تاریخ مطبوعات یک سرزمین می توان به شناختی از اهالی فرهنگ و علم و اندیشه روزگاران گذشته نیز دست یافت.»

«تاریخ مطبوعات زنجان» در دو بخش تدوین یافته. بنا به نوشته مولف «بخش اول، مطبوعات منتشر شده قبل از انقلاب اسلامی است که با توجه به قدمت پنجاه تا هفتاد ساله این نشریه ها و فقدان امکان دسترسی به تمام نسخه های نشریه ها تدوین شده است. در این بخش پس از معرفی هر جریده، برای شناخت بیشتر محتوا و سبک نوشتاری نشریه، یک مطلب انتخاب و ارائه شده است. در بازنشر مطالب از اصلاح و تنظیم دوباره آنها خودداری شده و سعی بر این بوده تا حال و هوای نوشته ها و سبک نشریه ها حفظ شود. در بخش دوم، مطبوعات منتشر شده پس از انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته اند. در این بخش بیشترین توجه به سرمقاله اولین شماره هر یک از این نشریه ها بوده و کوشیده شده هدف نشریه ها و مواضع آنها از خلال همین سرمقاله استخراج شود.»

تاریخ مطبوعات زنجان واگوکننده گسست های مکرر فرهنگی است؛ گسست هایی که امکان نهادینه شدن روزنامه نگاری محلی را سلب می کند و فعالان این عرصه را وامی دارد دوباره تجارب گذشتگان را تکرار کنند. از طرف دیگر روزنامه نگاران زنجانی نشان داده اند که می توان به رغم گسست های تاریخی، به موفقیت های حرفه ای درخور توجهی دست یافت.

کتاب تاریخ مطبوعات زنجان، باوجود کاستی های بسیار در تدوین اثر و نیز به رغم نثر نسبتا ضعیفی که دارد، یگانه مجموعه منسجم درباره تاریخ روزنامه نویسی این شهر است. «تاریخ مطبوعات زنجان»، نوشته «علی قشمی» را ، انتشارات «نیکان کتاب» زنجان در قطع وزیری و در ۱۶۸ صفحه منتشر کرده است.

خبرنگاران ایران

درباره این مطلب نظر دهید