انتخاب زبان

آخرین اخبار

تیکان تپه: ناشناخته ای به نام هویت و سیمای شهری

1_92941

اویان نیوز: تیکان تپه (تکاب) شهر کوچکی است به دور از هیاهو و شلوغی شهرهای دیگر اما این شهرکوچک و قدیمی مشکلات و نارسایی های خاص خود را دارد. مشکلاتی که آنقدرتکراری شده که دیگربرایمان عادی و به ویژگی بارز شهرتبدیل شده است و شاید کمتر ذهنمان را به خود مشغول ساخته است .

به گزارش اویان نیوز به نقل از پایگاه خبری تکاب(شیز)، «پس ازورود دین مبین اسلام به سرزمین ایران و تاثیر فرهنگ والای اسلام و ارزش های آن در تلفیق با تمدن ایرانی عناصری چون مسجد جامع، کاروانسرا، و بازار همواره به عنوان  مهمترین شاخصه شهرها به شمار رفته اند و در کنار هم و در پیوند باهم به عنوان عناصرهویت بخش شهرهای اسلامی بوده اند.»

 اما دراین میان و درطول زمان و از روزی که  روستای (تیکان تپه) درمسیرتوسعه کالبدی قرار گرفت وچهره شهری به خود گرفت همواره عناصری را در بطن خود دارا بوده که به عنوان عناصرهویت بخش آن به شمارمی آیند. از مهمترین عناصر می توان به مسجد جامع، کاروانسرا، حمام های قدیمی شهر، قلعه سردار و مهم تراز همه بازار شهر تکاب را نام برد. بازاری که بزرگترین بازار روباز کشور است و بازاری با سبک معماری خاص و با درب های چوبی هلالی شکل و زیبا  که در نوع خود بی نظیر است ، شاهدی بر قدمت شهر و عمق تفکر و اندیشه والای  معماران و طراحان وقت می باشد. و این عناصر درگذشته این شهر به دلیل نظم و ترتیب خود زیبایی خاصی به شهرداده بودند. اما باگذشت زمان وافزایش جمعیت شهر به مرور شهرو سیمای شهری آن دچار آشفتگی فراوانی شد که تاامروز نیز گریبان این شهرکوچک می باشد.

1_92941

 اما سیمای شهرچیست؟

برای سیمای شهری تعاریف متعددی از جانب صاحب نظران ارائه گردیده است.اما همه این تعاریف را می توان اینگونه جمع بندی کرد«سیمای شهر چشم انداز ، عکس و تصویری است که در وهله اول به چشم شهروندی می آید و یا همان تصویری است که از شهر دیده می شود و در خاطر نقش می بندد۰ سیمای شهر علاوه بر تداعی باورها ، افکار و اندیشه هر منطقه و شهری و تا حدودی نشان دهنده راهکارهای رسمی مدیریت شهری است».

اما دراین میان سیما و منظرشهری درتکاب خود قصه ای مفصل دارد. برای درک عینی و بصری مفهوم سیمای شهر کافی است پا به خیابان های شهرمان بگذاریم و چرخی کوتاه درآن بزنیم. آنچه که مشاهده خواهد شد  مجموعه ای از آشفتگی ها و آلودگی های  بصری است که  رخ می نمایاند و محصول  سالیان طولانی توسعه شهری  بی برنامه شهرمان می باشد که درطول زمان تکاب را، با آن سابقه بلند تاریخی اش را به شهری بی هویت، نا هماهنگ و نابسامان تبدیل و به شهروندان هدیه کرده است. البته  نباید منکر تلاش های ارزنده دلسوزان در گذشته و حال بود.

ساختار معماری کنونی شهر ما برخلاف گذشته درخشان و ارزشمند خود دیگر هیچ نوع مشخصه ای را تداعی نمی کند و در واقع آنچه که ازسازمان فضایی و محیط کالبدی شهردرپیش روی ماست، احجامی مکعبی(قوطی کبریتی) ،تک عملکردی ، بدون دید و منظر و هویت کالبدی و نا زیبا می باشد.اما گذشته شهر ما چیزی برخلاف این موارد را بازگو می کند. بناهای قدیمی موجود در شهر نشان می دهد  که گذشته شهر ما با ساختار و بافت های همگون و نسبتا سنتی ،مطابق با شرایط اقلیمی، نیازها و عقاید مذهبی مردم شکل گرفته است و نوعی تعادل و توازن میان صورت و محتوا وجود داشت. درگذشته  بناها و اماکن موجود از ویژگی های فرهنگی، مذهبی و اعتقادی و کالبدی مردم، شهر و شهروندان و بدنه  اجتماعی بهره مند بود .نمونه های باقی مانده ای چون مسجد جامع،  قلعه سردار افشار و بازار تکاب  حمام های 2_92942قدیمی و بسیاری از خانه های قدیمی موجود در شهر شاهدی براین  مدعاست.تاکید اصلی دراین مجال نگاهی به برخی نارسایی هایی است که از سالیان گذشته گریبانگیر شهر شده و متاسفانه کوچکترین برنامه ای برای برطرف نمودن و از بین بردن آنها دراین شهرصورت نگرفته است. سیمای زشت وناپسندی به شهرما بخشیده است.که درادامه به برخی ازآنها اشاره می گردد.

  یکی ازمواردی که درشهرما کمترین توجهی به آن چه از سوی مدیریت شهری و چه از سوی ما شهروندان صورت نگرفته سیما و منظر شهری است به نحوی که هر روز در گذر از معابر  و محلات شهر و با نگاهی به اطراف می‌توان پریشان حالی سیمای شهری که بخشی از هویت شهر را شکل می‌دهد مشاهده کرد.از مهمترین مصادیق آن میتوان موارد زیررا برشمرد:

۱-     نماهای بکار رفته در ساختمان های شهرمغشوش و ناهمخوان با یکدیگراند.

۲-    وجود بافت های فرسوده و قدیمی  که سالهاست به حال خود رها شده اند و عملا اقدامی برای مرمت آنها صورت نمی گیرد. بسیاری از این بافت ها عمدتا در بافت قدیمی و هسته اولیه توسعه شهر قرار دارد.

۳-    بافت روستا- شهری برخی ازنقاط شهرکه هیچ همگونی با کالبد شهرندارند وچهره نازیبایی به شهرداده اند.

۴-    پیاده روهای نا همگون از نظر الگوهای طراحی، اندازه و مصالح و رنگ معابر متفاوت.

۵-    ناهماهنگی بین ابعاد و ارتفاع ساختمان‌ها

۶-    جای خالی فضای شهری پیاده محور مناسب و عدم استفاده کامل از ظرفیت بالقوه تپه ماهورهای شهر جهت ایجاد فضای سبز شهری البته در این زمینه اقدامات مناسبی انجام شده است اما کافی نمی باشد.

۷-     عدم اتمام شبکه کمربندی شهری به عنوان  شاهرگ ارتباطی شهر و به قول نظریه پردازان شهری(( آبروی شهر)).

۸-    آشفتگی درشکل ابعاد ورنگ تابلوهای مغازه های شهر به طوری که هرکس هر طور دلش بخواهد تابلو طراحی می کند،برای واحد تجاری خود سایبان  نصب  و بافت کالبدی و تاریخی شهر را بهم می ریزد.

۹-  تاسف بار ترین نکته، دخل و تصرف در بافت تاریخی بازار قدیمی تکاب می باشد، به گونه ای که عملا دربسیاری ازقسمت ها چهره تاریخی آن نابود شده و از هم گسسته شده است. و هیچگونه نظارتی بر آن صورت نمی گیرد و این در حالی است که در اکثر شهرهای ایران هرگونه دخل و تصرف و برهم زدن بافت تاریخی کالبدی شهر عملا غیر ممکن و تحت ضوابط خاص است.

 درکناراین موارد سیستم نامناسب و قدیمی و فقدان سیستم مکانیزه  جمع آوری زباله های شهری –نبود سیستم مناسب دفع آب های سطحی شهری ، دست فروشان متعدد و پراکنده در سطح شهر و عدم ساماندهی مناسب آنها، متکدیانی که عمدتا از شهرهای دیگر هجوم آورده اند و… همه دست به دست هم داده اند تا چهره کنونی شهر ما را تشکیل دهند.

3_92943

  متاسفانه دستگاه‌هایی متولی این امور یا در اثر غفلت و یا به خاطر درگیری با مسائل دیگری که شاید اولویت بیشتری برای آنها دارند؛ از ساماندهی سیما و منظر شهر و هویت بخشی به آن چشم پوشیده‌اند. شرایط به نحویست که اکنون امور مربوط به سیما و نمای ساختمان‌ها و تصمیم‌گیری درخصوص آن را سلایق مالکان و سازندگان این بناها تعیین می‌کند حال آنکه همة شهروندان خواسته یا ناخواسته، در معرض سیما و منظر فضاهای شهری قرار دارند و از آن تأثیر می‌پذیرند. در واقع جدای از مسئولیتی که برعهده مدیریت شهری قراردارد،این مردم و شهروندان تکابی  هستند که باید با حضور فعال خود و اعمال نظارت و یا انتخاب در مقابل دخل و تصرف های نادرست در سیمای شهر از هویت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی خود دفاع و رابطه سیما و محتوا را به شکلی متعالی در شهر برقرار سازند و حفظ کنند.

 نیاز شهری چون تکاب با این آشفته بازاری که در سیما و منظر شهریش پیداست، اینست که باید گروه های متخصص در امر شهرسازی ، معماری، محیط زیست و برنامه ریزی شهری، کاربری شهر را تعیین و مشخصات شبکه ها، رابطه بین بناها،  معابر،  عرض و طول و ارتفاع ساختمان ها را مشخص و تعریف کنند. در حالی که بی توجهی مدیریت شهری در طول زمان به این موضوع  و نبود فرهنگ مشارکت شهروندی  موجب به هم خوردگی سیمای شهری تکاب شده است. و متاسفانه در سال های اخیر بیشتر عملیات شهری در خیابان انقلاب صورت گرفته است و شاید تفکر مدیریت شهری براین رکن استوا راست که این خیابان به عنوان ویترین عملکردیشان و نماد شهر تبدیل گردد. و این درحالی است که شهرما فقط خیابان انقلابنیست!!! نباید هیچ فرقی بین محلات شهری چون قره ناو، شریف آباد، شرکت نفت، کوی فرهنگیان و …باشد و عدالت در خدمات رسانی به تمام نقاط شهر بجای ویترین سازی باید مد نظر قرارگیرد در غیر اینصورت عملا هر طرح اجرایی هرچند هم  بزرگ باشد موفق و مثمر نخواهد بود.

 مدیریت شهری آینده  باید این نکته را توجه کند که  وقتی می تواند درعملکرد خود موفق باشدکه ارتباط سازنده ای با دانشگاه و محققین مسایل شهری درتمام عرصه های دخیل درمدیریت شهری داشته باشد.اگراغراق نباشد می توان گفت بسیاری ازمشکلات شهرما ازهمین نکته ناشی میشود که هیچگاه این پیوند میان پژوهشگران وصاحب نظران این عرصه با مدیریت شهری و شورای شهر برقرار نبوده است. متاسفانه برای برخی از افراد دست اندر کار هنوز فرقی میان یک معمار و برنامه ریز شهر و یا مهندس عمران وجود ندارد.

همانطورکه بیان شد سیمای شهر نخستین جلوه از شهر است که در ذهن و حافظه شهروندان و مهمانان یک شهر باقی می ماند.به نظرشما شهروند محترم اولین فکری که به ذهن یک توریست و مهمان پس از بازدید از شهر ما خطور می کند چیست و چه تصوری درباره فرهنگ این شهرکه روزگاری زبانزد خاص و عام بوده خواهد داشت؟

حال این وظیفه سنگین بر دوش شورای شهر آینده و مدیریت شهری جدید است که بار دیگر تکاب عزیز را به جایگاه واقعی خود در زمینه هویت و سیمای شهری برساند. این امر زمانی محقق خواهد شد که با مشارکت فعالانه شهروندان همراه گردد.

 *******

سید محمد نجیبی  / دانشجوی دکترای برنامه ریزی شهری

درباره این مطلب نظر دهید