انتخاب زبان

آخرین اخبار

ردپای مسکو در بروز شعله‌های آتش در قره‌باغ

15-8-28-231014photo_2015-08-28_22-50-04

اویان نیوز:

افشار سلیمانی – دکترای روابط بین الملل از دانشگاه دولتی باکو، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان

مسکو با قرار گرفتن در پشت صحنه درگیری ها و کانون های بحران در محیط پیرامونی خود چند هدف را پیگیری می کند.

ظرف دو روز گذشته با نقض آتش بس از سوی نیروهای نظامی ارمنستان برای نخستین بار درطول ۲۲سال پس از آغاز آتش بس مورد توافق بیشکک، حجم درگیرها گسترده تر و میزان تلفات ناشی از آن بیشتر از نقض آتش‌بس های متناوب پیشین شده است. این درگیری در شرایطی رخ داده است که روسیه بخش عمده ای از توان هوایی خود را از سوریه خارج ساخته، مذاکرات صلح سوریه با یک گام به پیش، چند گام به پس ادامه دارد.

رئیس جمهور آذربایجان پس از چندسال برای شرکت در نشست امنیت هسته ای به آمریکا دعوت و با مقامات آمریکایی دیدار نموده است. بحران در اوکراین با دخالت روسیه کم وبیش ادامه دارد. مناطق اشغالی گرجستان (آبخازیا واوستیای جنوبی به ظاهر مستقل شده) توسط روسیه کماکان بلاتکلیف است و تنش در روابط ترکیه و روسیه پس از سقوط جنگنده روسی توسط جنگنده ترکیه به قوت خود باقیست.

آخرین اخبار حاکی از آن است که طبق اظهارات رئیس جمهوری ارمنستان ۱۸ سرباز ارمنی به دست نیروهای جمهوری آذربایجان کشته شده اند. در مقابل، وزارت دفاع جمهوری آذربایجان نیز در بیانیه ای اعلام کرد، ۱۲ سرباز این کشور به دست نیروهای ارمنستان کشته شده اند. این بیانیه همچنین از تصرف ۲ ارتفاع راهبردی و یک روستا در منطقه قره باغ از سوی نیروهای جمهوری آذربایجان خبر داد.

در همین راستا و با ادامه تنش ها، گروه مینسک وابسته به سازمان امنیت و همکاری اروپا با ابراز نگرانی از افزایش تنش ها میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان، خواستار توقف درگیری نظامی دو کشور در منطقه قره باغ شده است. روسای گروه مینسک با انتشار بیانیه ای مشترک، استفاده از زور در منطقه قره باغ را به شدت محکوم و از کشته شدن انسان ها، از جمله افراد غیرمسلح در این منطقه ابراز تاسف کردند.

در بیانیه مشترک سران گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا شامل روسیه، فرانسه و آمریکا درباره درگیری اخیر جمهوری آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره باغ آمده است: «سران گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا از اخبار مربوط به نقض عمده آتش بس در منطقه قره باغ که در نقاط حائل رخ داده، به شدت نگران شده اند».

از آنجا که روسیه نقش اصلی را در اشغال بیست درصد اراضی آذربایجان و حفظ وضع موجود ایفا کرده است، میتوان تصور کرد که نقض آتش بس در برخی جبهه های منطقه قره باغ و وقوع درگیری شدید در این منطقه، با تحریک ارمنستان از سوی روسیه صورت می گیرد. در واقع کرملین از ارمنستان و اراضی اشغالی آذربایجان و ارامنه قره باغ در طول ۲۵ سال اخیر به عنوان ابزاری برای حفظ و تقویت حضور خود در قفقاز جنوبی استفاده کرده است.

در مقطع کنونی به دلیل همراهی باکو با آنکارا پس از سقوط جنگنده اش توسط ترکیه و سفر اخیر الهام علیف به ترکیه متعاقب به تاخیر افتادن دیدار اردوغان از باکو در پی انفجارهای اخیر در آنکارا و مناطق کردنشین ترکیه، مسکو با قرارگرفتن در پشت صحنه این درگیریها چند هدف را پی گرفته است:

از یکسو قصد تذکر به باکو را دارد تا در شرایط تنش میان روسیه و ترکیه به سوی ترکیه نرود.

از سوی دیگر در شرایطی بخش مهمی از توان هوایی خود را از سوریه خارج نموده، برخورداری از اهرم قره باغ را به رخ غرب و ترکیه بکشد و از دیگر سو به آذربایجان این پیام را بدهد که در صورت عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا میتواند زمینه آزادسازی بخش عمده ای از اراضی اشغال شده این کشور توسط ارمنستان را فراهم کند و در غیر اینصورت میتواند به روند تشدید بحران کمک کند.

لازم به ذکر است که پس از تحریم ترکیه توسط روسیه، باکو امکان استفاده از مسیر زمینی و دریایی خود را برای تریلرهای ترکیه ای جهت رسیدن به آسیای مرکزی تسهیل کرده بود که این امر نیز موجب ناخرسندی کرملین شده بود. ترکها از مسیر گرجستان، آذربایجان و دریای خزر راهی آسیای میانه شدند، پیشتر ناتو نیز از این مسیر استفاده کرده بود، در مجموع روسیه از همگرایی آذربایجان با غرب خشنود نیست.

واقعیت اینست که روسیه در عالم همسایگی در اکثر مناطق شوروی سابق نقاط بحران زا ایجاد کرده واز آنها بهره برداری میکند. البته اگر باکو و دیگر کشورهای مشترک المنافع رویکرد روسگرایانه اتخاذ کنند مسکو دست از بحران زایی برخواهد داشت.

مسکو از سال ۲۰۰۸ نیز برای گرجستان هم مشکل آبخازیا و اوستیای جنوبی را ایجاد نموده و این مناطق را تحت بازی استقلال خواهانه آنها اعلام نشده به خاک روسیه ملحق کرده است. در ملداوی هم بحران منطقه دنیستر و برای اوکراین هم کریمه و شرق اوکراین را ایجاد کرده است. مسکو از این کشورها میخواهد وارد اتحادیه اقتصادی اورآسیا که نوعی شبه شوروی است شوند ولی این کشورها امتناع میکنند و اکثر آنها مسیر همگرایی با غرب وساختارهای سیاسی و اقتصادی وابسته به آن را پی میگیرند.

از دلایل دیگری که برای تنش کنونی درمنطقه پیرامونی قره باغ میتوان برشمرد این است که روسیه از ارمنستان علیه ترکیه استفاده میکند و ارمنی های سوریه و نیروهای پ.ک.ک را در قره باغ اسکان میدهد و از آنها علیه ترکیه بهره برداری میکند.

درگیری ها تا چه زمانی ادامه دارد؟

به نظر میرسد درگیرهای اخیر در جبهه های منطقه قره باغ به درازا نخواهد کشید؛ زیرا براساس آتش بس سال ۱۹۹۴ که سندش با همکاری گروه مینسک در بیشکک امضا شد، بحران قره باغ باید توسط این گروه وبا همکاری طرفین درگیر حل و فصل شود.

از سوی دیگر این بحران، به کارت بازی قدرتهای بزرگ تبدیل شده لذا روسیه هم که خود موجد آن است، دنبال سهم خود است وقرار نیست آذربایجان به پیروزی های موثری که منجر به آزاد سازی ۲۰ درصد خاک آشغال شده اش گردد دست پیدا کند.

ازطرفی بازی جدید روسیه در قره باغ از باب تنش موجود میان روسیه و ترکیه هم قابل توجه است. لذا در شرایطی که روسیه دراین راستا به ارمنستان نیاز دارد موجب ناخرسندی این کشور نمیشود. البته از آنجا که روسیه آماده است در صورت عضویت آذربایجان در اتحادیه اقتصادی آور آسیا، در زمینه بازگشت بخشی زیادی از اراضی اشغال شده این کشور غیر از قره باغ کوهستانی و لاچین به آذربایجان مساعدت کند، محتمل است در این بازی این هدف را نیز مد نظر داشته باشد.

اما در این میان واکنش های اعمالی و نه اعلامی آمریکا و اروپا درشرایط جدید از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود.

طبق معمول گذشته ترکیه درقبال درگیرهای دو روز اخیر به صورت آشکار از آذربایجان حمایت کرد و روابط عمیق دو کشور گویای علت چنین حمایتی است. هرچند که بعید به نظرمی رسد این حمایت ها منجر به اقدام نظامی علیه ارمنستان به نفع آذربایجان گردد.

حمایت تلویحی باکو از آنکارا در قبال تنش با مسکو نیز حاکی از روابط نزدیک باکو -آنکاراست. البته انگیزه سیاسی باکو در محور های اقتصادی نمود دارد و اساساً روابط ترکیه و آذربایجان قابل مقایسه با روابط این کشور با روسیه نیست. آذربایجان ترکیه را متحد استراتژیک خود میداند و در همه زمینه ها از جمله نظامی و امنیتی با این کشور همکاری موثر دارد .در حالیکه با روسیه مجبور به داشتن روابط است، در آذربایجان اکثریت مردم و مسئولان روسیه را مسبب اصلی اشغال خاکشان توسط ارمنستان می دانند.

الهام علیف در ماجرای گولنیست ها دردسامبر۲۰۱۳ و پس از آن در تصفیه افراد وابسته به گولن با اردوغان کاملا همکاری کرد و در موضوع سوریه موضع بینابینی اتخاذ کرد. به هرحال وزن آذربایجان اقتضا میکند که محتاطانه رفتار کند اما این به معنی دور بودن از ترکیه و تمایل به سوی رقبای ترکیه از جمله روسیه نیست. ترکیه هم صراحتا از مواضع باکو در قبال اشغال اراضی اش حمایت میکند و برقراری روابط با ارمنستان را منوط به حل بحران قره باغ به نفع آذربایجان کرده است؛ هرچند که ترکیه با ارمنستان در رابطه با ادعای نسل کشی ارامنه توسط عثمانی ها در آوریل ۱۹۱۵ و ادعای ارضی ارمنستان بر آغری داغ ترکیه مشکل دارند ولی ترکیه به خوبی در آذربایجان جا انداخته که حامی این کشور است.

برآیند

روند تحولات پسا شوروی و رفتارهای مسکو حکایت از آن دارد که اقدامات سلبی روسیه در کشورهای پیرامون نخواهد توانست موجب احیای مجموعه ای شبیه اتحاد شوروی سابق گردد. اتحادیه اقتصادی اورآسیا نیز که در همین راستا از سوی پوتین راه اندازی شده و در قفقاز جنوبی تنها ارمنستانِ جبرا به عضویت آن درآمده، به دلایل متعدد اقتصادی، سیاسی و بین المللی نخواهد توانست به سرانجام نهایی برسد.

تلاش های سلبی روسیه در منطقه نیز صرفا هزینه های زیادی بر روسیه تحمیل میکند و دستاورد مورد انتظار مسکو را دربر نداشته و لذا روسیه مجبور است در حد توان خود و با در نظر داشتن مشکلات داخلی اش دست به اقدامات ایجابی در منطقه بزند تا بتواند به سهمی که شایسته آنست نایل گردد.

اگر مسکو آتش هایی که در کشورهای پیرامون ازجمله در آذربایجان، گرجستان، اوکراین، برافروخته، مهار نکند، درآینده شاهد سرایت شعله های این آتشها به درون روسیه که بستر تاریخی و آتش زیر خاکستر آن در قفقاز شمالی و در مناطق مسلمان نشین چچن، اینگوش، داغستان و …وجود دارد، سرایت خواهد کرد که میتواند تبعات جبران ناپذیری برای این کشور در پی داشته باشد.

منبع: خبر آنلاین

یک نظر یرای این مطلب داده شده است

  1. افرین  دیدگاه کاملا عینی و آبجکتیو  و علمی است ولی  یک حلقه اش فراموش شده است یعنی نقش ایران که خود  را عبر قدرت  منطقه ای  میبیند

درباره این مطلب نظر دهید