انتخاب زبان

آخرین اخبار

زنجان : مرمت سرای ملک؛ پروژه ای طولانی و ناتمام

IMG08375723

اویان نیوز: طی سالهای اخیر در استان زنجان پروژه ها و بناهای تاریخی متعدد با صرف هزینه های کلان از بیت المال مرمت و بازسازی شده اند که تنها می توان در یک نگاه کلی و منصفانه، ظاهرسازی و مرمت منظر بیرونی بناها و ابنیه تاریخی را فرایندی دید که طی سالهای گذشته در خصوص برخی بناهای تاریخی انجام شده و سرای ملک تنها نمونه ای از این مرمت ها است که چندان جدی به آن پرداخته نشده است .

به گزارش اویان نیوز به نقل از خبرگزاری مهر، در قلب بافت بازار تاریخی زنجان سرایی خود را نمایان می کند که روزگاری بخشی از جنب و جوش بازار بزرگ زنجان بود در سکوت و درب های بسته  حجره هایشان در سکوتی غمناک رفته و   برنامه ریزیهای مسئولان تا به امروز نتوانسته این سرا را که قرار بود بازاچه صنایع دستی شود احیا کنند.  به رغم ادعای مرمت توسط مسئولان گذشته امروز این سرا در برخی نقاط با وضعیت نامناسب روبه رو است.

عدم مرمت مناسب و تنها اتکا به ظاهر سازی در  مرمت بنا موجب شده این بنا با چالش های زیادی مواجه شود و خطر ریزش  در برخی نقاط آن به عینه قابل مشاهد باشد .

سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان زنجان در این خصوص به خبرنگار مهر می گوید: سرای ملک در مجموعه بازار تاریخی زنجان قرار گرفته و جزو مجموعه بازار زنجان است که این مجموعه با شماره ثبت ۱۴۴۰ در تاریخ ۵۶٫۷٫۱۱ ثبت شده است.

IMG08375723

حامد بیگدلی می افزاید: مرمت صفر تا ۱۰۰ سرای ملک از سال ۸۸ شروع شد .

وی مرمت حجره ها، آوار برداری، مرمت طاق ها، نما و داخل حجره ها، کف سازی، محوطه سازی را از ممهمترین فعالیت های صورت گرفته در سرای ملک عنوان کرد و افزود: فرآیند مرمت سرای ملک سال ۸۹ به پایان رسید.

این گفته های سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان زنجان در حالی عنوان می شود که طبق مشاهدات صورت گرفته از فعالیت های مرمت صورت گرفته در ظلع غربی سرای ملک شاهد ریزش آوار و خطر ریزش دیوارهای مجموعه وجود دارد.

بیگدلی در این خصوص می گوید: عدم حضور ملکان در حجره های مجموعه سرای ملک روند نگهداری از این بنا را دچار مشکل کرده  به نحوی که شاهد بروز برخی مشکلات در این مجموعه تاریخی باارزش هستیم.

برخی مجموعه های تاریخی که توسط ملکان شخصی اداره می شوند  از اثرات تخریبی سرای ملک بر وضعیت بنای خود نگران بوده خواستار توجه ویژه مسئولان به وضعیت سرای ملک هستند.

در سوی دیگر فعالان صنایع دستی استان و شهر زنجان امروز علی رغم وجود حجره های خالی سرای ملک های اجاره ای و فاقد فضای مناسب برای فعالیت هستند به گونه ای که این عامل باعث شده بسیاری از فعالان صنایع دستی بنا به دلیل ضرر دهی در این صنعت هنر صنایع دستی را رها کرده و یا آن را در اولویت دوم کاری خود قرار دهند.

در حالی هنرمندان صنایع دستی استان زنجان اکثرا در محل های اجاره و یا خارج از محدوده شهری فعالیت می کنند در قلب بازار تاریخی زنجان سرای ملک که قرار بود به عنوان بازارچه صنایع دستی باشد به حال خود رها شده است.

وجود واحدهای صنایع دستی در سطح شهر زنجان و پراکندگی این واحدها به نوعی است که این واحدها از دید علاقمندان به صنایع دستی پنهان بوده است و این عدم در دسترس بودن واحدهای صنایع دستی باعث ایجاد عدم

IMG11350579

مسئولان سابق میراث فرهنگی استان زنجان که مدعی بودند می خواهند سرای ملک را به عنوان  بازارچه صنایع دستی به فعالان این صنعت واگذار کنند، حرفی که تا به امروز واقعیت  پیدا نکرده و تنها بر روی کاغذ خود را نشان داده است.

یک هنرمند صنایع دستی استان زنجان با یادآوری وعده های مسئولان گذشته میراث فرهنگی استنان زنجان در خصوص تبدیل سرای ملک به عنوان بازارچه صنایع دستی می گوید: متاسفانه این وعده ها تاکنون در حد حرف و وعده باقی مانده و حجره های این سرا بدون استفاده به حال خود رها  شده است.

این هنرمند صنایع دستی که به نخواست نامش فاش شود می گوید: در حال حاضر اکثر هنرمندان و فعالان صنایع دستی زنجان در کارگاه های خانگی و یا محل های اجاره ای فعالیت می کنند که این روند آسیب جدی به روند فعالیت آنهاو فروش توالیداتشان دارد.

معاون سابق صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان در سال  ۹۱ در خصوص وضعیت سرای ملک  می گوید: ۹۵ درصدی مرمت این سرا محقق شده است و سرا از ابتدای سال ۹۰ آماده واگذاری به هنرمندان است اما به دلیل عدم همکاری مالکان سرا این امر محقق نشده است.

حمید حسنی می افزاید: پس از مطالعات لازم جهت مرمت و تبدیل سرا به بازارچه صنایع دستی ، تکمیل فرم ماده ۳۲ و تعیین ردیف اعتباری ویژه ۶۰۰ میلیون تومان به مرمت و بازسازی سرا تخصیص یافت، در پی این اقدامات مرمت سرا آغاز و بیش از ۹۰ درصد کار انجام شد. با حضور ماکان سرا نیز جلساتی برگزار شد و مالکان متعهد شدند پس از مرمت سرا توسط میراث فرهنگی استان، یا خود مالکان حجره ها را به کارگاه و فروشگاه صنایع دستی تبدیل کنند و یا در ازای دریافت اجاره بها به هنرمندان اجاره دهند.

IMG08382832

وی ادامه می دهد: به رغم پیگیری های مکرر از سوی میراث فرهنگی،پس از مرمت، برخی از مالکین به تعهدات خود عمل نمی کنند، درهای حجره ها را قفل کرده و بهانه هایی از قبیل عدم تکمیل صد در صدی مرمت بنا ، نبود سرویس بهداشتی و آب را دستمایه تعهد گریزیشان قرار داده اند.

در همین حال معاون فعلی  صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان نیز می گوید: متاسفانه مالکان سرای ملک به هیچ یک از پیشنهادات مبنی بر احیای سرای ملک تن نمی دهند و کماکان از این فضا به صورت انباری استفاده می کنند.

لطف کریمی  ادامه می دهد: از شش ماه پیش این پیشنهادات را مطرح کرده و تا کنون واکنشی در این زمینه دریافت نشده است.

قرار گرفتن سرای ملک در قلب بازار تاریخی زنجان و در مسیر تردد مسافران و گردشگران و همچنین شهروندان با تبدیل شدن این محل به بازارچه تخصیصی صنایع دستی می تواند نقش موثری در توسعه و ارتقای جایگاه و فروش صنایع دستی استان زنجان داشته باشد فرصتی که مغفول مانده و این روند فرصت سوزی با تدوام غیرمنطقی خود ضربه مهلک بر پیکره بناهای تاریخی و همچنین صنایع دستی  این استان می زند.

طبق اظهارات کسبه سرا، ساخت این بنا در سال ۱۳۳۰ ﻫ .ق به پایان رسیده و در سال ۱۳۴۵ ﻫ .ق مرمت و تعمیرات بنا انجام شده است و عملیات بازسازی این سرا طبق طرحی که مشاور در سال ۸۶ مطالعه و ارائه کرددر سال های اخیر به پایان رسید.

IMG08384236

سرای ملک؛ قلب تپنده بازار زنجان در گذشته

در خصوص توصیف شیوه معماری این بنا، باید گفت سرای ملک به مساحت ۸۲/۲۸۱۱ متر مربع، دارای یک حیاط و سه دالان ورودی و یک دالان ورودی جنوبی که از سمت شرق دارای یک ورودی دیگر است و در یک طبقه بنا شده است. این بنا از الگوی سراهای رواق دار تبعیت کرده است که امروزه رواق های آن مسدود شده و به حجره ها اضافه شده است . حیاط دارای معماری چهار ایوانه با پلان مربع که دور تا دور آن دارای بیست حجره و چهار راهروی دسترسی بین حجره های شرقی و غربی است .

ستون های رواق ها به صورت مستطیل با نیمه ستونی گرد اجرا شده است . ایوان شمالی از همه مرتفع تر بوده و سه ایوان دیگر با ارتفاع کمتر و قوس کلیل آذری پوشش داده شده است . معماری با تزئینات آجر کاری و کاشی معقلی یکی از زیباترین سراهای زنجان است .

تاریخچه ساخت و نام سازنده بنا چنین آمده  : «… ابتدا در روز عید غدیر ۱۲۹۸ کردند و با اتمام عجل السادات الغطا آقا میرزا هدایت الله ملک التجار زنجانی در عید غدیر ۱۳۰۰ (هـ .ق)به اتمام رسید.»

سرای ملک در ابتدای بازار پایین زنجان از طرف خیابان فردوسی سمت راست، نرسیده به سرای گلشن واقع شده است.

…………………………………….

گزارش: رحیم مقدمی

عکس: فاطمه هاشم نژاد

IMG08380870 IMG11360961

درباره این مطلب نظر دهید