“Neftçalada Yanvar qırğını” kitabı

yanvar

Oyannews:  “Neftçalada Yanvar qırğını” (İbrahim Nurlu, Bakı, “Azər”, nəşriyyatı, 2004, 165 s.) kitabından Talıbov Ələkbər Məmmədəli oğlu haqqında 25 yanvar 1990-cı il hadisələri zamanı əlil olmuşların xatirələri haqqında məlumat

Bir neçə gündür ki, şəhərin küçələrində tanklar gəzir. Sovet əsgərləri keşik çəkirlər. Yanvarın 25-də olan atışmadan sonra vəziyyət sakitdir.
Neftçala rayon hərbi komendantı O.Şeluxin əməkdaşlarımızla söhbətində demişdir:
-Xüsusi qoşun hissələri şəhərə daxil olan zaman Neftçala rayon xalq cəbhəsi müdafiə şurasının üzvləri silah işlətmiş və xüsusi qoşun hissələri buna cavab olaraq atəş açmışlar. Leytenant Aksyonov ölmüş, bir əsgər yaralanmışdır. Eyni zamanda şəhər sakinlərindən bir nəfər ölmüş, üç nəfər xəstəxanaya düşmüşdür.
Hadisələrin gedişi zamanı müəyyən edilmişdir ki, müdafiə şurasının döyüşçüləri puleymotdan, iki avtomatdan, tapançadan atəş açmışlar. Silahlar indi də onların əlindədir. 1990-cı il yanvarın 26-da mənim bir nömrəli əmrinə əsasən əhalinin silahı təhvil verməsi müddəti müəyyən edilmişdi və bu müddət yanvarın 27-də saat 9-da qurtarıb. Lakin indiyədək əldə edilən silahdan əlavə 230 ov tüfəngi təhvil verilmişdir. Puleymot, avtomat, tapança və qumbara hələlik tapılmamışdır.
Beləliklə, cinayətkarlar fövqəladə vəziyyətin qanunlarına əsasən məsuliyyətə cəlb ediləcəkdir.
Hötmətli yoldaşlar, sizin zəkanıza müraciət edərək bütün silahları könüllü olaraq təhvil verməyi təklif edirəm. Silahları Neftçala şəhərindəki və Bankə qəsəbəsindəki komendantlığa və ya rayon daxili işlər şöbəsinə təhvil verin. Silahlar sökülmüş halda və gülləsiz gətirilməlidir.
İctimai qaydalara riayət etməyi, nizam-intizamı gözləməyi sizdən xahiş edirəm. Yerli hakimiyyət orqanlarına hərtərəfli yardım göstərin.
Yanvarın 27-də saat 16-dan sonra Neftçala şəhərində hərbi komendatura yaradılmışdır. Mənim əmrimlə mayor S.P.Miroşnikov hərbi komendant təyin edilmişdir. Silahların təhvil verilməsi üzrə ortaya çıxan məsələləri həll etmək üçün ona müraciət etmək lazlmdır.
Qanlı gündəlik
……….
Küçədəki qarışıqlıq, səs-küy başlananda içəridəkilərin narahatlığı atrdı. Qapı ağzında dayanmış Əli Əsgərli vəziyyəti öyrənmək üçün koridora çıxdı. Elə ikinci qapını açmışdı ki, dəhşətli bir mənzərə ilə qarşılaşdı. Silahlı soldatlar hara gəldi atəş açırdılar. Əli soldatların nəhəng gövdələrini görcək özünü itirdi. Bunların xüsusi seçmə qoşundan olduğu anladı. Qapını örtmək istəyirdi ki güəllər onun üstünə şığıdı. Ancaq hamısı yan keçdi. Əli özünü ikinci otağa ordakıları xəbərdar etmək istəyirdi ki, qapı onun üzünə açıldı. İçəridəkilər güclü axınla koridora çıxarkən o adamların təzyiqinə davam gətirməyib yerə yığıldı. Güllər otağın taxta divarlarını dəlib keçirdi. Qapıdan bir az aralı artıq ilk yaralılar yerdə çabalayırdılar. Əbülfəz Cəfərovu da, Novruzu da qapı ağzında vurmuşdular. Ələkbər Talıbov da yaralanmışdı. Podpolkovnik Raspopinin qəfildən:
-Lojites! – əmri olmasaydı otaqdakıları heç biri sağ qalmayacaqdı. Bu komandadan sonra hamı bir anda döşəməyə sərildi. Elə bil bu əmr bənd imiş kimi güllələr otağın qapısından, pəncərəsindən dolu yağmağa başladı. Ancaq qapıdan işəri doluşan soldatlar adamları vəhşicəsinə təpikləyir, avtomatın qundağı ilə hara gəldi zərbə endirirdilər. Onlar yerə yıxılanlar arasında hərbiçiləri görüb:
-Predateli! – deyə onları da vurmağa başladılar. Raspopin bir-iki dəfə qalxmaq, nə isə demək istədi ancaq soldatlar ona imkan vermirdilər.
Kapitan: Siz nə edirsiz? O, sərhəd zonası qoşunlarının komandiridir, – deyəndə avtomatın qundağını zərblə onun başına elə vurdular ki, o, huşunu itirib yıxıldı……..
Cəhənnəm hamamı
Tutulanları tutulanları döyə-döyə maşınlardan yerə töküldülər. Rusca kobud ana söyüşləri, yaralanların iniltisi döyülənlərin qışqırığına qarışmışdı. Onları kəsif tər və rütubət iyi verən daş binaya doluşdurdular. Hamam idi (Bankədəki hərbi hissənin hamamı. Çox təəssüf həmin hamam bizim qanlı tariximizin yaddaşı üçün qorunmur. Hazırda dağılmaqdadir, izi itməkdədir). Yaralılardan axan al qan soyuq, çirkli beton döşəməni qızartmağa başladı. Hamamın tünd qoxusuna qan iyi də qarışdı…..
Həkim Əhəmdağa məhbusları da yoxladı, yardımını etdi. Hamının əlləri, üzü döşəmənin çirkinə bulaşmışdı.
-Xahiş edirəm icazə verin uşaqlar yuyunsunlar. İcazə verdilər. Ayaq üstə dura bilənlərin hamısı hamamın buz kimi soyuq kranları altında yuyundular, su içdilər. Ayağa dura bilməyənləri də bitəhər yuyundurdular. Elə bu zaman içəri uzun bir zabit girdi. Əlində milli azadlıq hərəkatının üzvlərinin siyahısını oxudu. Zabit siyahını oxuduqda adları çəkilənləri ayrıca siyahıya düzdülər.
Nizami Nəcəfov, Ələkbər Talıbov, Bəxtiyar Ağayev, Ramiz Hüseynov, İmamverdi Zeynalov
Onları həyətə çıxarıb həyətdə divar boyu sıraya düzdülər. Gecədən xeyli keçmişdi. Soyuq iliyə işləyirdi. Əyinlərindəki paltarlar cırılmış, qan və sudan islanmışdı. Bayaqkı zabit komanda verdi. Soldatlar silahlarının ayağa çəkib onları hədəf kimi nişan aldılar. Gecənin səssizliyində avtomatların şaqqıltısı ildırım səsinin andırırdı. Ələkbər yanında dayanmış Nizaminin qoluna toxunaraq: Deyəsən, bizi öldürəcəklər, – dedi.
-Görürəm, möhkəm ol
- Kəlmeyimi şəhadətimizi demək lazımdır. Ötür uşaqlara.
Bir azdan hamı öz kəlmeyi şəhadətini deyirdi. Elə bu vaxt içəridən çıxan zabit:
Ostavit! – komandasını verdi.
Süngü Ələkbərin də sol qaşı altına soxulmuşdu. Qan axıb gözünə dolurdu. Əlləri bağlı olduğundan nə qanı silir, nə də qanı saxlaya bilirdi. İsti qan saqqallı üzünə axaraq çənəsinin altında lağlanaraq qaysaq bağlamışdı. Üst-başı da qan içində idi. Bayaq hamamda döşəmədə uzananda qaşını soyuq sementə sığırdı ki, qan kəsilsin. İndi soyuqun altında o, gözündən axan qanın quruyub lağtalandığını hiss edirdi. Qan kəsilmişdi, lakin göz qapağının üstündə ağır bir yük vardı. Gözünü qırpa bilmirdi.
Onları yenə beş-beş harasa aparırdılar. Yenə də avtomatlar ayağa çəkilir, komanda verilir, lakin atəç açılmırdı. Məhbuslar üçün indi ölümün özü də adiləşib, əhəmiyyətini itirmişdi. Key kimi idilər, əsəb sarsıntısından heç nə anlamırdılar.
Yenə də hamısını bir yerə yığıb sıraya düzdülər. Paltarları yaş olduğundan bədənlərinə yapışmışdı. Soyuq yanvar küləyi onların əhdini kəsir, dişləri şaqqıdayır, bir-birinə dəyirdi. əllərini yenə də arxadan bağlamışdılar. Geəcnin qaranlığında harasa aparırdılar. Silhlı saldatlar yenə də yanlarında idi.
Yaralıları sürüyürdülər. Əbülfəzi isə Əhmədağa ilə saldatlardan biri aparırdı. Yenidən sıraya düzüb durdular. Ələkbər yan-yörəsinə baxaraq arxadakı bimaları görçək hələ Bankədə olduqlarını anladı. O, Nizaminin qoluna toxunub pıçıltı ilə:
- Arxadakı binanı görürsən? – dedi. – Bizim üçün tikirdilər. Orada mənə evdə vermişdilər. İndi daha bunları görməyəcəyəm.
- Darıxma, özünü ələ al. Möhkəm ol. Görəcəksən. Bunlar bizə heç nə edə bilməzlər.
Ələkbər dərindən ah çəkdi. Elə bu an 4 “Ural” yük maşını sanki yerdən çıxıb yanlarında yanlarında dayandı.
- Po maşinam! – deyə komanda verildi. Maşına əvvəlcə yaralıları atdılar. Sonra yenə avtomat və təpiklərin zərbələri altında məhbuslar maşınlara dırmaşıb bana sərilir, bir-birinin üstünə qalaqlanırdılar. Yenə də altda qalanların bağırtısı üstəkilərə endirilən zərbələr.
Soldatlar onları ələ salmaqdan da çəkinmirdilər. – Vam Karabax nujen? Seyças otpravim tuda….
Abdulla müəllimin gündəliyindən
25.01.1990
…..
Qoltuqlu (Neftçalanın kəndi) Novruzun qolunun güllə iki yerə parçalamışdı. Ələkbərin gözü, başı şişib hörülmüşdü, bir qolu sınmış və güllələnmişdi. Abhüseynin dodağı parçalanmış, qabırğası sınmışdı.
Atılan ilk güllələrin ilk qurbanları
Novruzun dediklərindən
Vertalyotda Ələkbər Talıbov, Ramiz Hüseynov yanımda uzanmışdılar. Əbülfəzin cəsədini də yanımızda uzatmışdılar. Əsgərlər “Gəlin bunu dənizə ataq” deyəndə Ələkbər əl ataraq onun köynəyindən tutdu. Əsgər bunu görüb bıçaqla Əlkəbər vurmaq istədi. Digər əsgərin etirazına görə onların bu alçaq hərəkətinin qarşısı alındı.
Elə bu an gözlərim Razmizin gözlərinə sataşdı. Onun baxışlarından sanki bu sözlər oxunurdu: “Qardaş deyəsən axırımızdır, görəsən bizi hara aparırlar?”.
Vertalyot bizi Bakının Türkan qəsəbəsindəki aeroporta gətirdi. Qaranlıq qış gecəsi idi. Ətrafda adamlar olduöundan əsgərlər bizi üç-üç tunel kimi bir yerə gətirib döyərək, indi sizi güllələcəyik, deyirdilər. Bizi polis maşınına mindirdilər. Əbülfəszi də yanıma atdılar.
Neftçalanın yanvar şəhidləri
Şəmsəddin Əbilhəsən oğlu Orucov- 1950-ci ildı anadan olub. Bakıda öz evində anasının və ailəsinin gözləri önündə soldatların gülləsinə tuş gəlmişdir.
Əbülfəz Böyükağa oğlu Cəfərov – 1966-cı ildə anadan olub. Bankə qəsəbəsində yaşayırdı. Nişanlı idi. Arzusu ürəyində qaldı.
Nürəddin Aslan oğlu Ağahüseynov – 1951-ci iləd anadan olub. Elə öz “Zaparojets” maşınında qanına qıtan edilmişdi.

Yaralananlar
1. Ramiz Cəfər oğlu Hüseynov
2. Novruz Allahverdi oğlu Dadaşov
3. Ələkbər Məmmədəli oğlu Talıbov
4. Bəxtiyar Ağahüseyn oğlu Ağayev
5. Məhəmməd Təzəxan oğlu Fərziyev
6. Fərman Kamran oğlu Hüseynov
7. Oktay Əbilhəsən oğlu Orucov
8. Əliheydər Xanəhəd oğlu Məmmədov
9. Abdulla Xanalı oğlu Ağayev
10. İmamverdi Ağaməhəmməd oğlu Zeynalov

25-26 yanvar 1990-ci il qanlı yanvar faciəsi zamanı Netçalada 30 nəfər zərər keçmişdir.
Xatırladaq ki, 1992-ci il, Qara yanvarın ikinci ilində Azərbaycan Respublikasının “Azadlıq uğrunda mübariz” Fəxri adının müəyyən edilməsi haqqında Azərbaycan respublikası qanunu təsdiq edildi. 1990-cı ilin yanvar hadisələri zamanı Bakı şəhərinə və respublikanın bir sıra rayonlarına keçmiş SSRİ Silahlı Qüvvələrinin təcavüzkar basqını zamanı yüksək vətəndaşlıq, mərdlik və hünər nümunələri göstərərək Azərbaycanın istiqlaliyyəti uğrunda yaralanmış bir qrup şəxsə Azərbaycan Respublikasının “Azadlıq uğrunda mübariz” fəxri adı verildi. Neftçala rayonu üzrə aşağıdakılar bu ada layiq görüldülər:
1. Ağahüseynov Nürəddin Aslan oğlu (ölümündən sonra)
2. Cəfərov Əbülfəz Böyükağa oğlu (ölümündən sonra)
3. Orucov Şəmsəddin Əbilhəsən oğlu (ölümündən sonra)
4. Ağayev Bəxtiyar Ağahüseyn oğlu
5. Talıbov Ələkbər Məmmədəli oğlu
6. Dadaşov Novruz Allahverdi oğlu
7. Məmmədov Əliheydər Xanəhəd oğlu
8. Nəcəfov Nizami Əbil oğlu
9. Hüseynov Natiq Mirzağa oğlu
10. Hüseynov Fərman Kamran oğlu
11. Hüseynov Ramiz Cəfər oğlu
12. Fərziyev Məhəmməd Təzəxan oğlu

Qeyd:
Talıbov Ələkbər Məmmədəli oğlu ailəlidir, 2 oğlu, 1 qızı var. Böyük oğlu Sübhan Talıblı gənc alimdir, tarix üzrə fəlsəfə doktorudur, qızı Qönçə Talıblı həkimdir, kiçik oğlu Pünhan Talıblı isə kiçik bizneslə məşğul olur.
Hazırda Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyində gəmi kapitanı vəzifəsində çalışır.

Qaynaq: www.baymedia.az

Yorum yazmaq istəyirsinizmi?