دیل سئچین

«بجنورد – گریوان» – دا بایرام دبلری

اویان نیوز: بزیم یوردومیزدا باشقا یئرلری کیمی آخیر چرشنبه و ایل بایرامی(عیید) قارشیلاماق اوچون گریوان – بجنورددا چوخلو اورتاق عادتلری وار. اونلارین هامیسی آچیقلاییب یازماق بو قیسا یازدا یئرلشمه یه جک. آنجاق خلله خلته(شال) سالاماق قایداسی و کوزه سیندیرماقدان قولاق آسما و بو کیمی دبلرین گٶرکملی حکایه سی اولاردی. هابله بایرام گونلرینده قارابایرامی اولانلاری یادا سالیب و کاتالاری یادا سالیب و اونلارین گٶروشونه گئتمک ده چوخ بینیلن دبلردن دیر کی هله ده واردی. اخیر چرشنبه گونو سحر تئزدن هاوا ایشقلانمادان آخار سو (چشمه کهریز چای و…) باشینا گئتمک-آخیر چرشنبه آخشامی یاسلی آدامین ائوینه گئتمک- آخیر چرشنبه آخشام اودیادیرماق -آخیرچرشنبه تاباق اداخلیلارا آپارماق- کوزه سیندیرماق- برکتلردن یئدی سین قوماق-بایراملیق وئر آلماق-یوموتا اویونوماق – خان خان اویونوماق – عییدگاه ده اویونوماق – آت چایشدیرماق مراسیمینه باخ ماق، چاغالار و کاتالار اوچون گٶزل بیر خاطیره ایدی. قدیم لرده خلقین اینامی بئله ایدی کی دونیا هرایل بیردن اٶن ایکی حیوانین اٶستونده دولانیر و او حیوانین طبع و خویی او ایل خلقین حالینا اثرقٶیردی. تاسفلر اولسون ایندی حاصارلانیب هم ده بو گٶزل حماسی دب ندسه آرادان گٶتوروب.

ائولری تمیزلمک :بیر آی عییدده قالاندا ائولری تمیزلمگه باشلاردیلار و هیسینی آلاردیلار. لواسلاری (پالتارلاری) یوورادیلار و هیس آلما دوام تاپاردی. عییدده بیر هفته قالاندا ده توکلرین اوجلارین ووراردیلار. گؤیلرین باشین وورادیلار.

گؤی گؤیرتمه واختی

بایراما اون بئش گون قالان، باشلاردیلار، گؤی گؤیرتمگه. قدیملر ائولر سویوق اولدوغونا و گؤیون بایرام گونونه حاضرلاشماسینا گؤره بو قدر تئز گؤیرتمگه باشلاردیلار.

اود یاندیرماق و چله چیخدی دبلر

اؤز کولتورئل لر و رسم لریمیزه (دبدبه/عنعبه لریمیزه) ائیه چیخالیم- خوراسان تورکلریین ده چهارشنبه سوری و آخیر چرشنبه یوخ ایدی و بیر گون یئنی ایل و عییده قالاندا آقشام چاغی هرائوده کوزه یه توپوروپ و کوچه باشین دا کوزه نی سیندیریردیلار. کوزه سیندیرماقدان سونرا اود یاخیردیلار و ساریلیغیم سنین، قیرمیزلیغین مه نین دئیه – دئیه الوو اوستئوندن اویان و بویانا هوپانیردیلار.

هوا قارانقی اولاندا کیشی لر و اوغلانلار قوندا و پارچا دوزه تن توپلاری نفته وئریب و تاشدیریب گؤیه آتیردیلار و چئلله چیخدی بهار گلدی دئییردیلر و اوبیرسی گونده یئنی ایل و عیید باشلاییردی.

بو گونده آخشام چاغی اود یاندیرراردیلان اوستوندن آتیلاراق، بئله دئیه­ردیلر:

ساریلیغیم سنینکی، / قیرمیزلیغین منیمکی

 آتیل، ماتیل چرشنبه / گون کیمی بختیم آچیل چرشنبه

و دئیه ­ردیلر: آللاه گلن گونلریمیزی خیر ائله­سین، بختیمیزی آچسین. آغزی شیرینلیگه چیخاق و آیدینلیق اولسون.

چرشنبه خونچاسیندا بونلار اولارمیش، بوغدا، کشمش، قند، قووورقا، حالوا، سمنی، اییده، قوز، الوان شیرنیلر. یومورتالاری بویاردیلار(رنگ می کردند). بایرام آییندا(اسفند ماه)، اؤزللیکله­ ده چرشنبه لری یومورتا چاققیش دیراردیلار(بهم می زدند) و یومورتاسی سینا اوتوزاردی(می سوخت).

نشانلی اوغلانلارا کولته(کلاه) و جوراب توخویاردیلار. گلینلره­ایسه، قرمزی مخملی پارچا آپاراردیلار. بیر مجمعه­ یه کله قند،ساری یاغ،کشمش، بادام، قوز، ایگده و … قویوب و اوستونه قرمز پارچا چکیب، قیز ائوینه پای گوندراردیلار( ارسال می کردند). بوخاری لاردان (باجالاردان) خله خلته (شال) ساللاردیلار، بگ ساللایان شالی قیز ائوی تانییب، همن جوراب و پول اوغلانا پای وئرردیلر.

قاپی دالیسیندا قولاق آسما دبی و سو سپمه دبی

چرشنبه آخشامی بیر لیوان سو الده، گئدردیلر قاپی دالینا و قولاق قویاردیلار. ائوده­کیلرده گرک خوش سؤزلر دانیشاردیلار. مثلا دئیه­ردیلر: آی قیز او حنانی گتیر، الیمیزه قویاق.- او شیرنیلردن گتیر آغزیمی شیرینله­دک. – بیر چای قویون، آغزیمیز شیرین اولسون. قولاق آساندا سئوینیب دئیه­ردی، آغزینیز شیرین اولسون، گلن گونلری خوش و آیدینلیقلا اولسون. سونرا اللرینده­کی سویو قاپیا و یا باجایا سپیب گئدردیلر و دئیه­ریدلر ، کئچن گونلریمیز کئچدی گئتدی، آللاه گلن گونلریمیزی آیدین و خوش ائله­ین. ائولرده گول ایله آینا قویاردیلار.

چرشنبه گونونده سو گتیرمه دبلری

بو گونده  کوزه ده بولقدان(ازچشمه) سو گتیرردیلر. او گتیریلن کوزه­ گرک یئره قویولمایایدی. او کوزه­نی بایرام گونو گلندجایا (چاتینتجایا) قدر بیر بوشقابین ایچینه قویاردیلار. قدیملر ایلده بیر یول دویو(برنج) بیشیرردیلر. همن او کوزه ده­کی سویو، عیید(بایرام) پیلووونون اوستونه، تؤکردیلر و دئیه­ردیلر: گلن گونلریمیز آیدین اولسون.

سو قیراغینا گئدیلیردی و شیرنی آپاراردیلار(می بردند). کوزه یه تپه جک تیکردیلر و کوزه نین باشینا قویاردیلار. گئده-گئده بو سؤزلر اوخوناردی:

بوردان بیر یول وار دول دیزه­ سینه

اوردان سو دولدورور یار کوزه­ سینه

سونرا اؤزلری ایله شیرینی و یا قند آپاراردیلار و دیشله ییب سویا آتاراق بئله دئیه­ ردیلر:

بیز سنین آغزینی شیرین ائله ­دیک، سنده گلن ایل بو زاماناچان بیزیم آغزیمیزی شیرین ائله.

قیز-گلین­لر سورمه آپاراردیلار سو قیراغینا گؤزلرینه چکردیلر سو دیزه سیده بئله دئیه­ ردیلر: آللاه گلن ایلده گونلریمیز خوش اولسون. یاخشی سؤزلره نیت ائدردیلر.

آخرچرشنبه نین ائولری آغارتماق ماجراسی

او زامانلار آغارتما یوخ ایدی. گئدردیلر،قارغا دوزی و آغ تورپاق گتیریب وتشته توتاردیلار. بو آغ تورپاق و سوپورگه­ایله چیرپما چیپاردیلار. اوتاق آغاراندان سونرا، ال لارینی ی اونا و شیره­یه باتیریب و تاخچالارین دوره­سینده ناققیش چکردیلر. سونرا تاخچالارین آراسیندا چرشنبه ننه چکردیلر، او چرشنبه ننه­نین آغزینا بیر دنه یئمیش قویاردیلار. اونون آغزیندا یئمیش اولدوغو حالدا، انسانلاریندا آغزی شیرین اولماسینا اعتقاد وار ایدی.

اؤلولر(یاسلی لر) بایرامی و قره بایرام

ایلین آخیر ۵شنبه­سینی اؤلولر بایرامی توتاردیلار و گئدیب قبرلری زیارت ائدردیلر. قره بایراملاردادا ایلین آخیر گونونده اوتورارمیشلار، یعنی کؤهنه ایله سالارمیشلار. بوگونلرده شیرنیات قویمازلار. فقط بیر استکان چای و حالوا ایله خرما اولاردی.

یئنی ایل تحویلی

قوران(قرآن)، شیرینی، گؤی(سبزی)، آینا قویاردیلار. دوعا اوخویوب و صلوات چئویریردیلر.

ایل تحویل اولدوغو گون، اولباشدا هامی قبر اوستونا گیدیب دوعا فاتحه اوخویوب و صلوات چئویریردیلر. همامی بیربینین اٶزونو اوپ پوب(صورت همدیگر را می بوسیدند) عییدی بیربیره قوتلولوق دیردیلار. ایل تحویل اولدوغونان سونرا، کیچیکلر بؤیوکلرین ائوینه گئدیب و اونلارلا گوروش(دیدن) ائدردیلر. کوسولولر باریشاردیلار. بؤیوکلر کیچیکلره بایراملیق وئرردیلر. چوخلاریدا طایفا بؤیوگونون یانینا ییغیشاردیلار و اوردا بایراملاشاردیلار. قدیم زاماندا عییدگاه ایله خان خان توتیب و قالانینگ میدانین دا اویونادیلار.

۱۳ -گونو(سیزده بدر)

بوگون ات آلاردیلار و فطیر ایله پولو بشیریب گتیریب چؤله و یا باش بولاق غا (سرچشمه) گئدردیلار. نئچه قونشو ییغیشیب و هامی اویونادیلار. بایرام گؤیرتدیگی گؤیلری آپاریب چؤله آتاردیلار.

سالاریان بلوگفا

یوروم یازین

Back to Top