دیل سئچین

تیراختورون توپلومسال ایشلملری - مهدی آیات

اویان نیوز : سوسیولوژیک باخیمیندان، تیراختور سوژه سی آزربایجان میللتینین حیاتیندا، موهوم و دیرلی ایشلملر تاپیپ. شاید دئمک اولارکی دونیادا بیر ایسپور تیمینین بئلنچی بیر رول تاپماسی چوخ نادیر و شاید غیر مومکون ساییلا بیلینه ر. بیر باخیشدان بو مساله هم ایران سیاستینین و هم ایران توپلومونون خاص خیصلت لرینه ایرتیباط تاپیر. نئجهکی سیاست منفذلریینین باغلانماسی، مطبوعاتا و یا توپلومسال قورولوشلارا، سیاسی و حیزبی رول و ایشلم وئریر، آزربایجاندا دا نه سیاست، بلکه تام منفذلرین باغلانماسی، اینانیلماز پروسه ده فوتبال بیر تیمینیه نئچه ایجتیماعی ایشلملر یارادیر کی ایندیکی دورومدا بو ایشلم لر حتی سیاسی ایشلم لردنده موهوم ساییلا بیلینه‌ ر. بو موضوع سوسیولوژیک تحقیقاتلاردا گئنیش و دیرلی یئر تاپمالی دیر، ولی من قیساجا تیراختورون نئچه عام و ایجتیماعی ایشلمینه ایشاره ائدیرهم.

۱- نسیل لر باریشدیرماسی

آزربایجان میللتینین کئچن و ایندیکی و گله جک نسیللری آراسیندا بویوک فاصیله لر وار. بو مساله دونیا دا کی کیمی، مدرنیسم – سنت ایکی لیگیندن ایلگی له نیر. آمما بوندان آیری، موهوم فاکتور بیزیم اولکه ده سیاسی و تاریخی فاکتورلارادا قاییدیر. مشروطه شیکستی، و آزربایجاندا ۲۰ ایل نیظامی حکومت یارانماسی، میللی حوکومتین داغیلماسی و ۳۷ ایل یئنه نیظامی حکومت ایستیمراری و ایسلام اینقیلابیندان سونراکی پروسه‌ لر جیدی بیر دوشونجه آیریلیمی یاشلی و جاوان نسل آراسیندا یاراتدی. کئچن نسل ده جیدی موحافیظهکارلیق مساله بو فاصیله نی داییم آرتیردی. آمما تیراختور سوژه سی قادیر اولدی، هله مووقت اولسادا بیزیم نسیللریمیزی باریشدیرا و اولاری بیر بایراغین آلتیندا بیرلشدیره. بیر حیس وئره. ۷ دن تا ۷۰ ده کیلری بیر سوژه نین موردینده یاخینلادا.

۲- اتمیزه اولموش توپلوما بیر یئنی یول

ایران توپلومی به خصوص آزربایجان توپلومی نه حیزب ده، نه سوسیال قورولوشلاردا و نه مدنی و صینفی تشکیلات لاردا فورمالاشمایپ. تودهای جامعه چرچووسینده قالیب و گئدیکجه آرتیق اتمیزه اولوپ. تیراختور بو پروسه یه بیر آنتیتز اولابیلدی و بولونموش بیر توپلومی یاخینلاشدیردی. شهرلرده حتی کندلرده اینسالاری موشترک بیر سوژه محورینده توپلادی. عمومی بیر موضوع یاراتدی و بو دوروم گئدیکجه، تیراختوری توپلومدا بیر موشترک سویلمه چئویردی و اینسان لاری آتوم ذره لریندن، بیر یئنی صورته و یئنی گوجه سوق وئردی.

۳- جینسیت فاصیله سین قالدیرماق

ایدّیعا ائتمک اولار کی ایراندا بو اولین دفعه دیرکی، بیر سوژه باره سینده قادینلار و آغالار نه قده ر یاخینلاشیب و جینسیت کورپوسون یخیپ. داهی فوتبال کیشی لره عاییت دییر. قیز اوشاقلار، جاوان جاوان قیزلار و قوجا قادینلار هامیسی بیر دانشیر بیر حیس ائدیر. داهی تکجه جاوان اوغلانلار تیراختورچی دییر، بلکه خیردا قیزلاریمیز و قوجا آنالاریمیزدا اوره کلری تیراختورا چیرپینیر.

۴- کند- شهر مساله سینه چاره

کئچن ۸۰ ایلده، آزربایجان توپلومون کند-شهر مساله سی، کیچیک شهر- بویوک شهر مساله سی بولوپدی و بیر پیس حیس و منفی ریقابت بو مکان لاردا یاشایان اینسانلارین آراسیندا یارادیپ. مثلاً تبریز- اردبیل مساله سی هر زامان تبریزی و تبریزلیلری اردبیل خالقی ذهنییتینده، اوزاخلادیپ. تیراختور سوژه سی بو مساله نی ده قالدیرماق حالیندادیر. بوگون کند- شهر، اردبیل- تبریز خالقلاری، تیراختور بایراغی آلتیندا بیر حیسده، بیر فیکیرده، و بیر آرزولار سورولر.

یوروم یازین

Back to Top