دیل سئچین

زوراکیلیغین بیر سورج اولماسی نه دئمکدیر؟

zorak

اویان نیوز:

زوراکیلیغین نورماللاشدیریلما سوره‌جی:

زوراکیلیغین بیر سورج اولماسی نه دئمکدیر؟

 ائوا لوندگرئن

آذربایجان تورکجه‌سینه اویغونلاشدیران: تورکان اورمولو

گیریش : 

زوراکیلیغین نورماللاشدیریلما سوره‌جی(پروسئسی)، قادین گؤزو ایله باخیلدیغیندا، عینی زاماندا بیر دَیرینی اَلدن وئرمه سوره‌جی‌دیر. بونا پارالئل اولا‌راق، ائرکیین زوراکیلیق ائتمه‌سی گلیشیر و بو زوراکیلیق نورمال قبول ائدیله‌رک یاشانیر. زوراکیلیغین سونوج‌لاری قورخودوجودور، بئله‌جه زوراکیلیق ائدن ائرکک‌لرین آغلی و دَنگه‌لری‌نین(تعادللرینین) یئرینده اولمادیغینی دوشونمک داها جاذیب گلیر. یا دا یاخشی و دوشونجه‌لی پارتنئری‌نین “ائله اولمادیغینی”، “ائله بیر شئی ائتمه‌یه‌جه‌یینی” دوشونمک ایسته‌مک مومکوندور؛ زوراکیلیق ائتمه‌سی‌نین ندنی یاشادیغی سورون‌لاردیر، ایش یئرینده چوخ ایسترئسلی گونلر کئچیرمه‌سی یا دا اسکیدن بری پسیخولوژیک پروبلئم‌لرین اولماسیدیر. ایره‌لی‌کی بؤلوم‌لرده زوراکیلیغین نورماللاشدیریلماسی‌نین نئجه بیر شئی اولدوغونو گؤسترمه‌یه چالیشاجاغام و بونو ائدرکن پارادوکسلو اولا‌راق اصلینده من ده بیر نورماللیق پئرسپئکتیویندن فایدالاناجاغام.

نییه “نییه” دئییلمه‌مه‌لی؟

زوراکیلیغین گلیشمه‌سی و دستکلنمه‌سینی بیر سورج اولا‌راق گؤرمک، زوراکیلیغی آنلاملاندیرماق اوچون ایشله‌دیلن کؤک سالمیش آنلاییش‌لاردان اولدوقجا فرقلیدیر. زوراکیلیغی آچیقلایان یاناشما‌لاردا گئنل‌لیکله زوراکیلیغین ندن‌لری اوستونده دورولور: اَن باشدا ائرکک نییه وورور؟ بئله باخیلدیغیندا زوراکیلیغین بوندان سونراکی ایستیفاده‌لری بیر- بیریندن باغیمسیز بیر سیرا اوْلای‌لار اولا‌راق اینجه‌له‌نیر: زوراکیلیغین ثابیتلشمه‌سی، گلیشمه‌سی و اونایلانماسی(تصدیقلنمه‌سی) سانکی هئچ بیر آچیقلاما گرکدیرمه‌مکده‌دیر.

حالبوکی بو باخیش، قادین و ائرکک‌لرین تجروبه‌لری‌نین بیر- بیری ایله ایلیشکی‌سینی، زوراکیلیق تجروبه‌لری‌نین بیر- بیریندن باغیمسیز(موستقیل) دوشونوله بیلمه‌یه‌جه‌یینی، قادین‌لارین بو تجروبه‌لرین بیر- بیری ایله ایلگیلی اولدوغونو سؤیله‌دیک‌لرینی، بیر عؤمور بویونجا زوراکیلیق تجروبه‌لری‌نین داها “دینج” و گؤزل تجروبه‌لر ایله اصلینده عینی زاماندا اولا‌راق گئرچکلشدیردیینی گؤزدن قاچیردیر. زوراکیلیق سوره‌جی، حیاتین باشقا آلان‌لاری(ساحه‌لری) ایله ایلیشکی‌لی‌دیر و بو آلان‌لارین عینی زاماندا بیر پارچاسیدیر. کولتورل باغلامدا(کونتئکستده)، بیر- بیریمیزی جینسیتلی، یعنی قادین و ائرکک اولا‌راق تانییریق. اطرافیمیز قادینلیق و ائرکک‌لیک ایله ایلگی‌لی اولا‌راق اویماغیمیز گؤزله‌نیلن بیر قروپ کولتورل ایمگه و قاورام‌لار ایله دولودور؛ بونلارا قارشی چیخدیغیمیز تقدیرده سئچیمیمیزین سونوجلارنا بویون اَیه‌جه‌ییمیز قبول ائدیلیر. ائرکک‌لر گؤزویله باخیلدیغیندا زوراکیلیق سوره‌جی، توپلومسال جینسیتین قورولماسیندا آکتیو بیر رول اوینار. بو سورجده، توپلومسال جینسیت ایله ایلیشکیلی وار اولان رسیم، زوراکیلیق ایله ایلیشکیلی اوْتوروشموش آچیقلاما‌لار ایله- گئنل‌لیکه ندنسل‌لییه سؤیکه‌نن آز یا دا چوخ چئشیدلیلیک گؤسترن میف‌لر(اسطوره‌لر) ایله- بیرگه ایشله‌دیلیر.

                دولاییسییلا، زوراکیلیق اوْلای‌لارینی بیر- بیریندن باغیمسیز بیر شکیلده توخونان “ندنسل” آچیقلاما‌لار یئرینه، ایلیشکی‌لرده زوراکیلیغین نئجه ثابیتلشدییینی و اونایلاندیغینی آنلاماغا چالیشماق داها وئریملی اولا‌جاقدیر. بو دا زوراکیلیق سوره‌جینده ایشله‌دیلن مئکانیزم‌لرین و سونوج‌لارینین هم آیری- آیری هم ده بیرلیکده اینجه‌لنمه‌سی دئمکدیر. بو ایستراتژی‌لرین –آز یا دا چوخ هامیمیز طرفیندن منیمسه‌نن بیر اورتاق میراث آنلامیندا- کولتورل اولدوغوندان دانیشا بیلریکمی؟  توپلومسال جینسیت قونوسوندا ذهنیمیزده اولان رسیم ایله بو ایستراتژیلر نئجه ایلیشکیلندیریله بیلر؟ بو باخیمدان باخیلدیغیندا، ایستراتژیلرین جینسللیک و اقتدار ایلیشکیلری ایله ایلگی‌سی نئجه قورولا بیلر؟

                زوراکیلیق سوره‌جینده بلیرلی بیر دینامیک اولوشار و زوراکیلیغین سونوج‌لاری –آغیر تجروبه‌لر، بوتونلوکله ییخماق- بیر سوره سونرا زوراکیلیغین ندنی حالینا دؤنور. بونون اوچون، بیزیم کیمی ندن اوداقلی(متمرکز) توپلوم‌لاردا یایقین اولدوغو اوچون زوراکیلیغین “ندن‌لری‌نین” تک یؤنلو و هر کس طرفیندن تمامن آنلاشیلا بیلن اولدوغونو دوشونمک آلدادیجیدیر. عینی شکیلده اینسان‌لارین گؤستردیک‌لری “ندن‌لری” چؤزه‌رک زوراکیلیق سوْرونونو اورتا‌دان قالدیرماق دا مومکون دئییل.

                زوراکیلیغی بیر سورج اولا‌راق گؤرمک، زوراکیلیغی یوخاریدا سؤیله‌نیلن ندنسل آچیقلاما‌لاردان آیری توتماقدیر. ندنسل آچیقلاما‌لار، شخصی پسیخولوژی و سیستئم تئوری‌سی آچیقلاما‌لاری ایله سوسیال اویومسوزلوق کیمی هامیسی ایسوئچده(سوئد) زوراکیلیق ایله ایلگیلی اولا‌راق قبول ائدیلن “گئرچکلیک‌لری” قاپسار[۱].   بوتون بو آچیقلاما‌لار، زوراکیلیق سوره‌جی‌نین پارچا- پارچا اینجه‌لنمه‌سینه و کؤته‌یین شخصی و اؤزل بیر اولای اولا‌راق گؤرولمه‌یینه یول آچار. نورمال، سیرا‌دان(عادی) ائرکک‌لر ایله زوراکیلیق ائدن ائرکک‌لر آراسینداکی باغلانتی گؤزدن قاچیریلیر. قادین و ایلیشکی قونوسوندا دا عینیسی اولور.

جینسیتلی بیر سورج

زوراکیلیق قونوسوندا سوره‌جی وورغولایان بیر باخیش آچیسی، بو نؤو‌عدن اولا بیلن باغلانتی‌لاری اوزه چیخاریب اینجه‌له‌یه بیلر. بو چالیشمادا “جینسیتلندیرمه” سوره‌جی دقته آلینار. بونون ندنی آیدیندیر: زوراکیلیق ائدن ائرکک‌لر، زوراکیلیق صحنه‌سینده ائرکک اولدوقلارینا وورغولاری اولار. بو وورغونون هم قادین‌لار باخیمیندان هم ده بو ائرکک‌لرین نه دئمک ایسته‌دیک‌لرینی آنلاماغا چالیشان آراشدیرما‌چی‌لار باخیمیندان اؤنملی سونوج‌لاری واردیر. بو سؤزلردن سونرا، زوراکیلیغین نورماللاشدیریلماسی‌نین، یعنی نورمال اولا‌راق قبول ائدیلمه‌سی‌نین، توپلومسال جینسیت آنلامی ایله، “نورمال” ائرکک و قادین‌لارین “نئجه اولدوق‌لاری”، نئجه داوراندیق‌لاری ایله ایلگیلی نوْرم‌لار ایله ایلیشکی‌سینی گؤره بیلریک. کولتوروموزده، توپلومسال جینسیتی، قادین‌لیق و ائرکک‌لیک قاورام‌لاری ایله جینسل‌لیک و اقتدار قاورام‌لارینین بئله ایلیشکیده اولدوغونا باخما‌دان آنلامالیییق؛ بو ایلیشکی زوراکیلیق ائدن ائرکک‌لرین سؤیلم‌لرینده اؤزونو گؤسترر. بیر باشقا دئییشله: زوراکیلیق ایحاطه‌سینده اولان شخص‌لر اوچون، توپلومسال جینسیت، جینسل‌لیک و اقتدار چوخ ایچ- ایچه کئچیبدیر. و بو اینسان‌لار بیر فانوس ایچینده یاشاماییرلار؛ آنلاتماق، آچیقلاماق و آنلاماق چالیشما‌لاریندا توپلومدا کؤک سالمیش توپلومسال جینسیت و زوراکیلیق کیمی قاوراملاردان فایدا‌لانیرلار. توپلومدا کؤک سالمیش قاوراملاردان بیر اؤرنک وئرمک گرکیرسه، قادین‌لارین ائرکک‌لر اوچون راحات اله کئچیریلمه‌سی (هم جینسللیک خیدمتی هم ده باشقا خیدمت‌لری ائتمک باخیمیندان) گرکلیدیر فیکریندن دانیشا بیلریک. یا دا زوراکیلیق قونوسوندا “دوغرو” قبول ائدیلن فیکیرلر آراسیندا، زوراکیلیق ائدن ائرکک‌لرین پسیخولوژیک یا دا سوسیال سوْرونلارینین اولدوغو، اؤرنک اولا‌راق ایشسیزلیک، آلکولیک و یا توپلومدان اوزاقلاشدیریلمیش کیمسه‌لر اولدوق‌لاری اینانجینی سایا بیلریک.

                زوراکیلیغین نورماللاشدیریلماسینی بیر سورج اولا‌راق اله آلماق ایسته‌ییریکسه، بو باخیش آچیسینی اَلدن وئرمه‌مه‌لیییک. آنجاق قونویا بو باخیش آچیسیندان اوداقلادیغیمیزدا، زوراکیلیقلی اولان ایلیشکی‌لرین نورمال اولا‌راق آدلان‌دیریلان


[۱] باخین. “قادین‌لارا قارشی ائرکک زوراکیلیغینی آنلاماق اوچون بعضی چرچیوه‌لر” بؤلومو. ایسوئچده زوراکیلیق ایله ایلگیلی قبول گؤرلن “دوغرولار”، اولوسلارآراسی آنلامدا قبول گؤرولموش بیر چوخ آنلاییش ایله ده اؤرتوشور (Brantsaeter, 2001).

یوروم یازین

Back to Top