دیل سئچین

مقاله لر

سانال دونیا و گؤره‌ولریمیز

vehid neriman

اویان نیوز:

وحید نریمان

طبیعتیمیزی قوروماق اوچون، سانال دونیامیزی دا تمیز ساخلایاق.

سانال دونیا وایلگی واسیطه‌سی اولان سوسیال مدیا پراقراملاری، ۲۰۱۵ ایلده‌ دونیانین هاراسیندا یاشاماق آنلامینی اؤتن ایل‌لردن داها فرقلی دییشدیررکن، اینسانلاری داها یاخینلادیر و قلوباللاشما دادینی اَن اوجقار کند‌لرده بئله یاشایانلارا داددیریر. کؤنلون چکن اینسانلارلا ایلگی قورورسان، هوس ائتدییین ماهنینی اینئترنت‌دن آختاریب، تاپیب، دینله‌ییرسن. اینئترنت رادیوسو، اینئترنت تی‌وی‌لری، اینئترنت‌دن ائندیردییین کیتابلاری اوخویورسان و هر آن کؤنلون ایسته‌دی، اؤیر‌ندیکلرینی هارادایاشاماغین و دوسلارینین هارادا یاشادیقلاریندان آسیلی اولمایاراق اؤز مجازی دونیانین دوواریندا یازیب دوشونجه‌نی پایلاشیرسان. هر آن ایسته‌دین، هارادا اولدوغونون فرقی اولمادان، آییلن‌له گؤرونتلو ایلگی قورورسان و اونلاری یاخین‌دان گؤرورسن. بو قدر خوش باخدیغیمیز آنلارین خرجی‌نی اینئترنت شارژینین پولونو اؤده‌مک‌ده بیر آز آجی گلسه‌ده، اَن آجی اولان مسئله‌لردن چوخوموزون خبریمیز یوخدور.

اینتئرنت آدلاندیردیغیمیز وارلیق نه‌دیر؟ هارادادیر؟

اینترنئت آدیلاتانیدیغیمز وارلیغی یاخیندان گؤرمک اوچون بیر ایکی شکیل یئترلی اولار سانیرام،ایضاح اوچون بونو دا آرتیریم، شکیل‌لرده گؤرونن تئل‌لرین تکجه بیر سیرا‌سی بیر آی‌اِس‌پی‌لره (İnternet Service Provider)باغلانیر و هر İSP اؤز موشتری‌لرینه سرویس وئریر، هر İSP-نین نئچه یوز نفردن نئچه میلیون نفره قدر موشتری‌سی اولا بیله‌ر.شکیل‌ده بیرتک ایلگی‌لی اولان ایکی نودون بیر‌-بیرینه باغلی‌لیق خطی گؤستریلیب. دیتا سنترلر، روتر سویچ‌لر، تئل‌سیز باغلانتی مودم‌لری، دی‌اِن‌اِس سرورلر، وب سرورلر، بیر سیرا پیک واسیطه‌لری، ایشیق کابل‌لاری، دی‌اِچ‌سی‌پی سرورلر، هاب‌لارو… بو قراف شکیلینده نظرده توتولماییب.(۱) بونلارین هامیسی بیرلیکده عمومی معنا دا اینترنت و سانال دونیامیز آدلانیر. بیلدیییمیز کیمی اینترنته باغلی بوتون بیلگیسایارلار و اینترنتی یارادان بوتون الکترونیک قطعه‌ لریندنتوتموش بیلگیسایارلار و آرادا اولان بوتون ایلگی واسیطه‌لری برق ایشله‌دیرلر، برق‌ ایسه آتم انرژی سیندن، گون ایشیغیندان، یئل فیرلاتدیغی توربین‌لردن، سد‌لرده قوراشدیریلمیش ژنراتورلاردان و یا فسیل انرژی‌‌لری ایله قیزدیریلمیش سویون بوخاریلا فیرلانان ژنراتور لاردان حاضیرلانیر. بیر تک آخیردا آدینی چکدیییم تمیز انرژی قایناق‌لاریندان اولماسادا، برق دوزلتمک اوچون دونیادا اَسکی و اَن چوخ ایشلنن ماتئریاللاردان بیری‌ دیر. دیتا سنترلرده بیلگی‌سایارلاری سویودماق اوچون ایشلین فَن‌لر ده برق ایشلدیرلر.

اینترنته قوشولماق اوچون بیلگیسایارلاریمیزدان باشقا تَبلِت و یا جئب تئلئفونوموزدان دا فایدالانیریق، بو اوزدن بونلارا دا دیقت یئتیرمک یاخشی اولار: “بیر عادی سویودوجو ایلده ۳۲۲kW/h انرژی ایشلدرکن، اورتا وضعیت‌ده تئل‌سیز باغلانتی، باتری شارژی و دیتا باغلانتی‌سی ایله اینترنته باغلی بیر آیفون جئب تئلئنوفو ایلده ۳۶۱kW/h انرژی ایشله‌دیر(۲).”

بیر ایمیل گؤندرمک اوچون نه قدر انرژیصرف اولور و اسپم ایمیل‌لر نه قدر گرکسیز دی‌اکسید کربن دوزه‌لیرلر؟

بیر ایمیلی یازیب گؤندرمک اوچون اوچ منطقه‌ده ایشله‌نن انرژی‌نی حئسابلامالی اولوروق، بیرینجی ایمیلی یازیب گؤندردیییمیز نود (جئب تئلئفونو، بیلگی‌سایار، تبلئت)، ایکینجی سروره چاتماق اوچون ایشلنن انرژی (مودئم، یولدا اولان آی‌اِس‌پی‌لر و سویچ روتئرلری، وب سرورلر، مئیل سروئرلر و آرالاریندا اولان سویچ‌لر، هابلار، ریپلایئرلر، روتئرلر،تئل‌سیز باغلانتی‌لار، دی‌اِچ‌پی سرورلر و …)، اوچونجو مساژین هر بیر نود داساخلانماسی اوچون (هارد، رم)ایشلنن انرژینی حئسابلامالیییق. بیر سیرا روتئرلرده هر بیر بایت اوچون ۱nj-3nj انرژی ایشلندیینی نظرده آلساق (یئنی روتئرلر هرپَکِت اوچون ایشلنن انرژی‌نی حئسابلایا بیلیرلر) و ایکی ایمیل بیری ۱۰ و او بیری۵۰ کیلوبایت (بیرینجی ایمیل بیر تک یازیلی و او بیری‌سی فایل داشیییجی بیر ایمیل) و جیمئیلینه قدر ۹ آددیم (Hop) آرا اولورسا (بیر Tracer پراقرامییلا آددیملاری سایا بیله‌ریک)، بیرینجی ایمیل ۰۷۴µW. و ایکینجی ایمیلین ۳٫۷µW انرژی ایشلتدیگینی حسابلایا بیله‌ریک. بیر طرف دن ده قاردیه‌نین ۲۰۱۰-جو ایله یایدیغی بیر مقاله‌ده، هر بیر اسپم ایمیلین ۳gr.، نرمال بیر ایمیلین ۴gr و چوخ حجم‌لی بیر فایلی داشییان ایمیلین ۵۰ گیرَم CO2قازی دوزلتدییینی بیلیندیریر.(۳)

ADEME*-نین فرانسادا آراشدیرماسیندا ایش‌بیرلیک آپاران، یاشام دونگوشلویو دیرلشدیرمه‌سی قونوسوندا اوزمانلاشمیش بیو ذکا سرویسینین وئردییی ریپورتا گؤره، ۱۰۰ نفر ایشچی‌سی اولان هر بیر فیرمادا، هر گون ۵۸ ایمیل آلیب، ۳۳ ایمیل گؤندریلیر. هر بیر ایمیل اورتاق وضعیت‌ده ۱ مگابایت اولورسا و ایلین ۲۲۰ گونونو ایشله‌ییرلرسه، ایل‌ده ۱۳.۶ تن CO2 قازی دوزلمه‌سینه سبب اولور. بو حجم‌ده قاز ۱۳ پاریس-نیویورک ایکی باشلی اوچوشوندا دوزه‌بیله‌ر.نئچه‌سئری ۱۰ نفره مساژ گؤندردییینیزی دؤدره وورون. ۲.۸ میلیون تون Co2دونیایا یایماق اوچون تک باشینا گؤندریلن ایمیل‌لرین سایی‌نی تاپین. Radicati Group**-ون آراشدیرماسینا گؤره هر گون ۲۹۴ بیلیون ایمیل گؤنده‌ریلیر، ایله ۹۰ تریلیون. شکیل داشییان ایمیلین یاراتدیغی رقم‌لر حئسابلادیقلاریمیزدان داها چوخ دور. گؤندردیییمیز ایمیل‌لرینسایینی ۱۰٪ آزالدساق، ایله ۱ تن CO2قازی دوزلمه‌سینین قارشی‌سینی آلاریق.

۲۰۱۱-جی ایلده دیجیتال دونیامیز ۱.۸ مین میلیارد گیگابایت دان داها چوخ اولاجاقدیر(۶)، هرایکی ایل‌‌ده بو حجم ایکی قات آرتیر،دیجیتال دونیامیزین بیلگی‌لری دئیتا سنتئرلرده ساخلانیر، بو دئیتا سئنتئرلرین ایشلمه‌سی اوچون بؤیوک مقداردا انرژی گرکیر. ۱۰ مگاوات بیر دئیتا سئنتئر دئدیک‌ده، بیر خیردا شهر اوچون گرکن انرژی‌‌دن دانیشیریق، آیا ۳۰۰۰۰۰ دوللار. Emerson Network Power***-ین ریپورتو اساسیندا دونیادا ۵۰۰۰۰۰ دئیتا سئنتئر وار، بودا دونیادا ایشلنن انرژی‌نین۲٪-ی دئمک‌دیر، بو اسادا دیه‌بیله‌ریک اینترنئت اوچون ایله ۴۰۶ تراوات انرژی صرف اولور. هر ساعات ۲۰.۳ پئتاوات. نه قدر CO2 دوزه‌لیری بو لینک‌ده (۸) وئرین فرمول‌لارلاحئسابلایا بیلر سینیز و دیجیتال دونیامیزین ایستاتیک‌لرینه ده بو لینک‌دن (۹) باخا بیله‌ر سینیز (آخیر ردیف‌ده‌کی رقم‌لرهدیقت‌له باخین).

سونوج:

 بیر آنلیق دا اولسون گلین بیرلیکده هر گون گؤردویوموزبیرینجی باخیش‌دا لذتلی نظره گؤرونن آنلارا یئنی‌دن باخاق. هر گون چت اَپ‌لریندهاوردان بوردان پایلاشیلمیش نئچه یازی گؤروروک؟ اونلاری باشقا قوروپلاردا نئچه‌سئری‌لرگؤرموشوک؟ اونلارین یوزده نئچه‌سی یئرسیز و ظارافات ماهیتینده اولان یازیلاردیرلار؟ همن یازینین نئچه‌ مین یا نئچه میلیون سئری پایلاشیلدیغی‌نی نظرده توتساق و اونو پایلاشماق اوچون باشدا ایضاح وئریلدییی انرژی‌نی ده حئسابلاییب، نه قدر دی‌اکسید کربن دوزلیری ده حسابلاماق اولار. پایلاشیلان یئرسیز شکلیل‌لره گلدیکده بو رقم‌لر ۲۰۰-۳۰۰ قات آرتیق اولور.

بو یازینییازان زامان، چت اَپ‌لرینین ایران‌دا نئچه میلیون نفر ایشلدنی واریندان دقیق بیرایستاتیستیک تاپا بیلمدیم، بیر یئرده ۵ میلیوندان چوخ و بیر یئرده ۱۰.۶٪ اینترنتایشلدن‌لریمیزدن تکجه وایبر سایتینا گئتدیکلری گؤستریلیر، دقیق آماری بللیاولماسادا هر گون تکجه ۱۰۰ کیلوبایت یازی یا ۱ مگابایت شکیل، یئرسیزجه‌سینهپایلاشیلسا، باشدا یازیلان رقم‌لره باخدیقدا، فاجعه‌نین درینلیگینی گؤره بیله‌ریک. باشقا چت و سوسیال مدیا پروقراملاری و سایتلارینی دا نظرده آلیب، بیلمه‌دنطبیعتیمیزه نه قدر ضرر یئتیردیییمیزی تصوور ائدیب، بو پروقراملار و سایتلاردانداها اویغون و گرکن یئرلرده ایشلدمسی و سانال دونیامیزین تمیز ساخلاماسینا یاردیم ائدک.

قایناقلار:

   ———————–

یازی نین قایناغی: بیلیم سسی

یوروم یازین

Back to Top