دیل سئچین

فمينيزم هر کس اوچوندور: اؤزگورلشديريجی ائوليليک و بيرگه‌ليک

Evlilik

اویان نیوز:

آذربایجان تورکجه‌سینه اویغونلاشدیران: تورکان اورمولو

 

۱۴- نجو بؤلوم

اؤزگورلشدیریجی ائولیلیک و بیرگه‌لیک

گونوموزون فمینیست حرکتی زیروه‌سینه چیخدیغیندا، ائولیلیک قورومونو کسکین بیر شکیلده تنقید ائتدی. بیر چوخ هئتئروسئکسوال قادینین حرکته قاتیلماسینی، توپلومسال جینسیت ائشیتسیزلیگینین بیر نورم اولدوغو محرم ایلیشکیلرده‌کی،اؤزللیکله ده اوزون سوره‌لی ائولیلیکلرده‌کی ائرکک باسقیسینی تحریک ائتمیشدی. حرکت، ان باشیندان بری جینسللیکله ایلگیلی ایکیلی ستانداردا مئیدان اوخودو. قادینلاری باکیره یادا بیر سئوگیلی یادا ائش اولمادیقلاری اوچون محکوم ائدن، آمما ائرککلرین جینسل آنلامدا ایسته‌دیکلری هر شئیی ائتمه‌لرینه ایذن وئرن و داورانیشلارینی گؤرمزدن گلن بو چیفته ستانداردا قارشی چیخدی. جینسل اؤزگورلشمه حرکتی، ائولیلیگین فمینیست تنقیدینی، اؤزللیکله ده ساغلیقلی و ایستیفاده‌سی آز اولان دوغوم کونترولو طلبینی گوجلندیردی.

ایلک زامانلاردا فمینیست آکتیویستلر، اؤزل باغلارا و ائو ایچی ایلیشکیلره یاخشیجا دیقت ائتدیلر. چونکی بوتون سینیف و عیرقلردن قادینلار، ائرکک باسقیسینین ان آغیر ضربه‌سینی بو شرطلرده آتاارکیل والیدئینلردن ویا ائشلریندن یئییردیلر. بیر قادین جینسیتچی بیر ائرکک رئیسله یادا اؤز اوستونده باسقی ائتمه‌یه چالیشان بیر یابانجییلا باشاری ایله موباریزه ائتدیکدن سونرا ائوه گئدیب حیات یولداشینا بویون ایه بیلردی. گونوموزون فمینیستلری، هم اوزون سوره‌لی ائولیلیکلردن گلمیش اولان هئتئروسئکسوال قادینلار هم ده اونلارین موباریزه‌ده‌کی لئزبیین موتتفیقلری، ائولیلیگی جینسللیگین بیر باشقا بیچیمی اولاراق تنقید ائتدیلر. گلنکسل جینسیتچی باغلارین، ایچریسینده یاخینلیق، مئهریبانلیق و سایغی کیمی اونسورلارین فدا ائدیلدیگی، ائرککلرین تویوق یوواسینداکی پاتریارخال خوروزلار کیمی تپه‌یه چیخدیغی ائولیلیکلره یول آچدیغینی گؤستردیلر.

 ایلک زامانلاردا بیر چوخ فمینیست قادین، ائرککلرین دییشه بیله‌جگی خوصوصوندا بدبین ایدی. بعضی هئتئروسئکسوال قادینلار، جینسیتچی ائرککلرله قوراجاقلاری ائشیتسیز ایلیشکیلر اوچون چابالاماق یئرینه جینسل ایلیشکی قورماماغی یا دا لئزبیینیزمی سئچمه‌یه اوستونلوک وئردیلر. دییرلری ائرککلرله یاشاناجاق تک ائشلیلیگین، قادین بدنینین قادینی باغلی اولدوغو ائرکه‌یه عایید بیر مولکیت اولدوغو فیکرینی گوجلندیردیگینی دوشوندولر. تک ائشلی اولمایان ایلیشکیلری سئچدیک و داها چوخ ائولنمگی ردد ائتدیک. آتاارکیل توپلوم ایچینده، ائرکک ائشله دؤولت تصدیقله‌ین ائولیلیک اولمادان بیرلیکده یاشامانین، ائرککلرین قادینلارین موستقیللیگینه قارشی ساغلام بیر سایقینی قورومالارینا یاردیم ائتدیگینه اینانیردیق. فمینیستلر، جینسل کؤله‌لیگین سونا چاتماسینی طلب ائدیب بیر یاندان دا عاییله ایچی تجاووزون یایگینلیغینا دیقت چکرکن، عئینی آندا قادینلارین جینسل ایستکلرینی ایفاده ائتمه، جینسل قارشیلیقلی ائتکینی باشلاتما و جینسل اولاراق دویوما چاتما حاقلارینی دا ساوونوردولار.

اردملی قادینلارین جینسل اولاراق آکتیو اولمایاجاقلاری اؤیره‌دیلدیگی اوچون سئکسله ایلگیلنمه‌یه‌ن ائشلری ایله ایلیشکیلرینده، جینسل آنلامدا دویومسوزلوق یاشایان بیر چوخ هئتئروسئکسوال ائرکک، تام بو اوزدن فمینیست دوشونجه‌نی منیمسه‌دی. بو ائرککلر، قادین ائشلره اؤزگورلشدیریجی بیر جینسل پارادیقما سونان فمینیست حرکته بورجلویدو، چونکی اؤزلرینین داها دویوروجو بیر جینسل حیاتی اولاجاق ایدی. فمینیست دوشونرلر، بیر قادینین اردمینین او قادینین جینسل پراتیکینه گؤره بللی اولدوغو دوشونجه‌سینه مئیدان اوخویاراق یانلیزجا باکیره‌لیک دامغاسینی بیر کنارا آتمادیلار، عئینی زاماندا قادینلارین جینسل موتلولوغونو ائرککلرینکی ایله ائشیت بیر یئره قویدولار. فمینیست حرکت، قادینلاری اصلینده ائله اولمادیغی حالدا جینسل دویوما چاتمیش کیمی ائتممه‌لری خوصوصوندا خبردارلیق ائده‌رک، ائرککلرین جینسل عکسیکلیکلرینی اوزه چیخارما تهدیدینی اورتایا چیخارتدی.

جینسیتچی ائرککلر، بو تهدیدی اورتادان قالدیرماق اوچون، بیر چوخ فمینیستین لئزبیین اولدوغونو یا دا فمینیست بیر قادینین درسینی آلماسی اوچون “یاخشی بیر س..ایلمه‌سی” گرکدیگینی سؤیله‌دیلر. گئرچکده ایسه فمینیست عوصیان، بیر چوخ قادینین آتاارکیل ایلیشکیلرده ائرککلرله تتمین ائدیجی بیر سئکس حیاتی یاشامادیغینی گؤستردی. قونو محرم ایلیشکیلر اولدوغوندا بیر چوخ ائرکک، فمینیزمین قادین جینسللیگینده یول آچدیغی و قادینلارین جینسل اولاراق داها آکتیو اولمالارینا ندن اولان دییشیملری منیمسه‌میه، اؤز جینسل داورانیشلارینی دییشدیرمه‌لرینی طلب ائدن دییشیملری منیمسمکدن داها ایستکلی ایدی. فمینیست گوندم هئتئروسئکسواللیغا ایلک اوداقلاندیغیندا، ان چوخ دارتیشیلان قونولاردان بیری ده اؤن سئویشمه‌نین یوخلوغو ایدی. هئتئروسئکسوال قادینلار، ائرککلرین جینسل باسقیسیندان و قادینلارین حظظینی اؤنمسه‌ممه‌لریندن یورولموشدو. فمینیزمین جینسل حظظه اوداقلانمیش اولماسی، قادینلارا ائرککلرین جینسل داورانیشینی الشدیره‌جکلری و بونا مئیدان اوخویاجاقلاری بیر دیل سوندو.

قادینلار جینسل اؤزگورلوک قونوسوندا چوخ ایره‌لیله‌دیلر. جینسل یوللا بولاشان خسته‌لیکلرین یایغینلاشماسی قادینلارین راست گلن بیر شکیده جینسل ایلیشکیلری سئچمه‌سینی زورا سوخدوغو اوچون بو گون تک ائشلیلیک تنقیدی ده اونودولموش دورومدادیر. قیچس کیمی یاشامی تهدید ائدن، ائرککلرین قادینلارا یالان سؤیله‌مه‌یه جسارتلندیریلدیگی بیر توپلومدا ائرککدن قادینا کئچمه‌سی داها راحات اولان خسته‌لیکلر، هئتئروسئکسوال قادینلارین فرقلی پارتنئرلر سئچمه‌سینی چتینلشدیردی. آتاارکی ایچینده‌کی هئتئروسئکسوال باغلاردا وورغو تک ائشلیلیک اوزرینه اولدوغوندا، قوشا اولانلارین جینسیتچی پارادیقمانی قورمالارینین گئنلده داها چتین اولدوغو آچیقدیر. عئینی زاماندا آتاارکیل دوزن ایچینده بیر چوخ فمینیست قادین، تک ائشلی اولمایان ایلیشکیلرین داها چوخ قادینلارا ضرر وئردیگینی و سادجه ائرککلره داها چوخ گوج قازاندیردیغینی دا فرق ائتدی. قادینلار، باشقا بیر قادینلا بیرلیکده اولان بیر ائرککله جینسل ایلیشکییه گیرمگی اؤزگورجه سئچه بیلرکن، ائرککلر باشقا بیر پارتنئری اولان قادینلارا گئنلده جینسل ایلگی گؤسترمیه‌جکدیرلر. یا دا ایقتیداری، سورکلی قادینین پارتنئره ساییلان ائرکه‌یه تسلیم ائده‌جک و حتّی بیرلیکده‌لیکلری قونوسوندا اونون تصدیقینی آلماغا چالیشاجاق قدر ایره‌لی گئده‌جکدیلر. بو چتینلیکلره باخمایاراق، تک ائشلی اولماما اؤزگورلوگونه صاحیب اولان قادینلار، بو اؤزگورلوگو قوللانسا دا قوللانماسا دا قادین بدنینین ائرککلره عایید اولدوغو دوشونجه‌سینه مئیدان اوخوماغا و آلت اوست ائتمه‌یه داوام ائتمکته‌دیر. جینسل حظظه داییر جینسیتچی دوشونجه‌لره قارشی فمینیست تنقیدین اورتدیگی دیگر بوتون اولوملو(موثبت) دییشیملر کیمی، بو دا قادینلارین و ائرککلرین داها دویوروجو جینسل ایلیشکیلر قوردوقلاری بیر دونیا یاراتماغا یاردیم ائدیبدیر.

ایلک باشدا جینسل باغلارین طبیعتینده‌کی دییشیملر ائو ایچینده‌کی ایلیشکیلرده دییشیملره، مثلا ائرککلرین، گونده‌لیک ائو ایشلرینی و اوشاق باخیمینی ائشیتلیک آلانیندا پایلاشماسینا یول آچاجاق کیمی گؤرونوردو. گونوموزده بیر چوخ ائرکک، ائو ایشی گؤرسه ده گؤرمه‌سه ده، ائرککلرین بو ایشلری گؤرمه‌لری گرکدیگینی قبول ائدیر و گنج قادینلار بونو بیر نورم اولاراق قبول ائتدیکلری اوچون ائو ایشلرینی پایلاشماغی پروبلئم حالینا گتیرمیرلر. طبیعی کی گئرچک، بونون هئچ بیر زامان نورم حالینا گلمه‌دیگی، ائو ایشی و اوشاق باخیمینین بؤیوک قیسمینی هله ده داها چوخ قادینلارین یئرینه گتیردیگیدیر. گئنل اولاراق ائرککلر، یاتاق اوتاغینداکی ائشیتلیگی قبول ائتمک و اونایلاماقدا ائو ایشی و اوشاق باخیمی قونوسونداکی ائشیتلیگی قبول ائتمکدن داها ایستکلیدیرلر. قادینلارین ایسه بیریسل بیر آلاندا سینیفسل ایقتیدار قازاندیقجا ائشیتسیزلیکله، اؤزلرینین ده ائشلرینین ده ائتمک ایستمه‌دیگی ایشلری ائده‌جک بیر یاردیمچی توتاراق باشا چیخماسی شاشیردیجی دئییل. یئنه ده هئتئروسئکسوال ایکی شخص، جینسیتچی دوشونجه‌نین “قادین ایشی” اولاراق تانیملادیغی ایشلر اوچون پول اؤده‌دیگینده، یاردیمچینی چالیشدیران و ائتدیگی ایشی کونترول ائدن یئنه قادین اولور.

بیر قادینین حیاتینداکی تک دویوروجو آماج اولاراق گؤستریلن آنالیق فاکتینا قارشی فمینیست تنقیدی، ائولیلیگین و اوزون سوره‌لی بیرلیکده‌لیکلرین طبیعتینی باشقا عامیللردن چوخ داها آرتیق دییشدیردی. بوندان سونرا بیر قادینین دیری اوشاق دوغوب دوغمادیغینا یا دا اوشاق بؤیودوب بؤیوتمه‌دیگینه گؤره بلیرلنمه‌دیگینه گؤره، اوشاقسیز قالماق ایسته‌ین و هر ایکیسی ده کارییئر آرخاسیندا اولان بیر جوتون، ایکی برابرین ائولیلیگینی، یعنی ائشیتلر آراسینداکی بیر ایلیشکینی تصوور ائتمه‌سی بئله مومکون گلدی. اوشاقلارین اولماماسی ائشیت اولمایی راحاتلاشدیردی؛ چونکو آتاارکیل توپلوم بعضی گؤرولرین آوتوماتیک اولاراق آنالار طرفیندن ائدیله‌جگینی دوشونر و بو دوروم قادینلارین اوشاق باخیمی قونوسوندا توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینه چاتمالارینی هر زامان چتینلشدیرر. مثلا، داها اؤنجه‌لری امزیرمگی هئچ اؤنه چیخارمایان آتاارکیل طیب موسسیسه‌سینین، فمینیست حرکت سونوجوندا، امزیرمه قونوسونو بیردن بیره سادجه اولوملو گؤرمکله یئتینمه‌دیلر و ایشی ایصرارجیلیغا واردیرماسی چوخ شئی آنلاتماقدادیر. بو هئتئروسئکسوال اولسون ویا لئزبیین، دوغان قادینا آوتوماتیک بیر شکیلده داها چوخ سوروملولوق گتیرن اوشاق بؤیوتمه فاکتینین یانلیزجا بیر اوزودور. ائرککلرله ایلیشکی ایچینده‌کی قادینلار، اوشاق صاحیبی اولمانین ایلیشکیلرینی بیردن بیره داها جینسیتچی بیر آلاندا تانیملانمیش روللارا گئری گؤندردیگینی شوبهه‌سیز سیخلیقلا فرق ائتمیشدیلر. ینه ده جوتلر هر آلاندا، اؤزللیکله اوشاق باخیمی قونوسوندا ائشیتلیگی قوروماق آدینا چوخ چالیشسالار بونو گئرچکلشدیره بیلردیلر. یئنی مثلاین ماهیتی چوخ چالیشماقدیر، آمما بو گونه قدر ائرککلرین چوخو، اوشاق باخیمی قونوسوندا چوخ چالیشماغی سئچمه‌میشدیر.

فمینیست موداخیله‌لر هم اوشاقلارین موتلولوغو هم ده توپلومسال جینسیت ائشیتلیگی آچیسیندان ائرکک والیدئینلیگینین دیر و اؤنمینه دیقت چکدیلر. ائرککلر والیدئینلییه ائشیت شکیلده قاتیلدیقلاریندا، ایکی والیدئین ائولی ده اولسا، بیرلیکده ویا آیری دا یاشاسالار دا قادینلار و ائرککلر آراسینداکی ایلیشکیلر داها یاخشی گئتمکته‌دیر. فمینیست حرکت سایه‌سینده، بیر چوخ ائرکک ائسکیسیندن داها چوخ والیدئینلیک ائدیر.

یئنه ده توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینین یاخینینا بئله گله بیلمه‌میشیک. حال بو کی سؤز قونوسو ائشیت قاتیلیمین بوتون طرفلر آچیسیندان والیدئینلیگی داها اولوملو، داها دویوروجو بیر تجروبه حالینا گتیردیگینی بیلیریک. ایش یاشامینین طلبلری، البتته چالیشان والیدئینلرین، اؤزللیکله ده ائرککلرین اوشاق باخیمیندا ایشتیراکی قونوسوندا سیخلیقلا انگل یاراتمیر. ایشه آیریلماسی گرکن زامانین قورولوشلاندیریلماسیندا بؤیوک دییشیکلیکلر گئرچکلشمه‌دن، یاشامین ائرککلره والیدئینلیک ائتمه‌لری اوچون زامان و آلان وئره‌جک شکیلده دوزنله‌دیگی بیر دونیادا یاشایا بیلمیه‌جگیک. ائله بیر دونیادا، ائرککلر والیدئینلیک ائتمه قونوسوندا داها ایستکلی اولاجاقلار. آنجاق او زامانا قدر، چوخ یورولان و آز امک حاقی آلان بیر چوخ ائرکک، قادینلار دا عئینی شکیلده یورولموش اولسالار و آز امک حاقی آلسالار بئله اوشاق باخیمینین هامیسینی قادینلارین عؤهده‌لنمه‌لری قبول ائتمه‌یه ایستکلی اولاجاقدیر. آیریجا، آغ دریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست آتااَرکی ایچینده‌کی ایش دونیاسی بو گون، تام آنلامی ایله والیدئینلیک ائتمگی قادینلار اوچون ده داها چتین حالا گتیریبدیر. بو گئرچکلیک، بیر کارییئر سئچه بیله‌جک اولان قادینلاری ائولرینده اوتورماغا سوروکله‌مکده‌دیر. قادینلاری ایش گوجونون دیشیندا توتان و ائولرینه گئری یوللایان عامیل، ائرکک باسقیسی قونوسونداکی جینسیتچی دوشونجه دئییل، “والیدئینسیز” اوشاقلاردان یارانان بیر توپلوم یاراتدیغیمیز قورخوسودور. بیر چوخ قادین، رقابتچی کارییئریزمین سئوگی دولو ایلیشکیلری بسله‌مه‌یه چوخ آز زامان بوراخدیغینی آنلاییرلار. کیمسه‌نین تام زامانلی والیدئینلر اولماق اوچون ایشلرینی بوراخان ائرککلردن دانیشماماسی، روللار حاقینداکی جینسیتچی دوشونجه‌نین نه درجه حؤکم سوردویونو گؤسترمکده‌دیر. توپلوموموزداکی بیر چوخ اینسان هله ده اوشاق بؤیوتمه قونوسوندا قادینلارین ائرککلردن داها یاخشی اولدوقلارینا اینانیر.

بیر یاندان آنالیغی تنقید ائدرکن، دیگر طرفدن ده والیدئین ایله اوشاق آراسینداکی اؤزل باغ سؤز قونوسو اولدوغوندا آنالیغین اؤزلرینه گتیردیگی اؤزل ستاتوسدان و ایمتییازلاردان راضی اولان قادینلار، والیدئینلیکده‌کی یئرلریندن واز کئچمه‌یه، فمینیست دوشونرلرین اومدوغو قدر ایستکلی دئییلدیلر. دیگر بوتون آلانلارداکی بییولوژیک دئترمینیستیکلیگی تنقید ائدن بیر چوخ فمینیست دوشونر، قونو آنالیق اولدوغو زامان سیخلیقلا بییولوژیک دئتئرمینیستیکلیگی قوجاقلادیلار. آتالارین دا آنالار قدر اؤنملی اولدوغو و آنالار قدر یاخشی والیدئینلیک ائده بیله‌جگی دوشونجه‌سینی بوتونلوکله منیمسه‌یه بیلمیردیلر. جینسیتچی دوشونجه‌نین حاکیمیتینین یانیندا بو چئلیشکیلر ده قونو اوشاق باخیمینا گلدیگینده، توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینه ایلیشگین فمینیست ایسته‌یه ضرر وئردی.

گونوموزده کوتله مئدیاسی، بیزلری دایم ائولیلیگین گئری دؤندویو مئساژی ایله بومباردیمانا توتور. ائولیلیک هئچ بیر زامان موددان دوشمه‌ییبدیر. اینسانلار ائولیلیگین گئری دؤندویونو اعلان ائتدیکلرینده، اصلینده، داها جینسیتچی بیچیملرده تانیملانمیش ائولیلیک قاوراملارینین یئنه “یایقین” اولدوغونو سؤیله‌مه‌یه چالیشیرلار. بو فاکت فمینیست حرکت آچیسیندان داریخدیریجیدیر. چونکی جینسیتچی بیر تمل اوستونده قورولان ائولیلیکلرده درین سورونلار تاپیلاجاغی و بو ائولیلیکلرین نادیرن سوردویو، بو گون ده کئچمیشده اولدوغو قدر آچیقدیر. گلنکسل جینسیتچی ائولیلیکلر داها دا مودا اولدولار. بونلار ائو ایچی ایلیشکیلرده‌کی فمینیست عوصیان اوچون کاتالیزور ایشلو(فونکسییا) گؤرموش اولان صفالتین و دویومسوزلوغون توخوملارینی یئتیشدیرمه‌یه مئیللی اولسالار دا، گلنکدن اصیل آیریلان اؤزللیک، بو باغلارین چوخونون همن قوپماسیدیر: اینسانلار گنج ائوله‌نیب گنج بوشانیرلار.

ائولیلیک و بیرلیکده‌لیکلرده‌کی آتاارکیل ائرکک باسقیسی، توپلوموموزدا آیریلیق و بوشانمالاری یارادان بیرینجی گوج اولموشدور. باشاریلی ائولیلیکلره داییر یاخین زاماندا ائدیلن بوتون آراشدیرمالار، توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینین، جوتلر اوچون، هر ایکی طرفین ده دیگر طرفدن موثبت تاثیر آلدیغی بیر باغلام(کونتئکست) یاراتدیغینی گؤسترمیشدیر. بو اولوملاما(موثبتلشدیرمه)، ائولیلیک سونسوزا قدر سورمه‌سه‌ بئله موتلولوغو آرتیریر؛ آیریجا، برابرلیک اوزرینه قورولان و آراداکی باغا تمل تشکیل ائدن دوستلوق داوام ائدر. گله‌جکده، فمینیست حرکتده، آتاارکیل ائولیلیک باغلارینی تنقید ائتمکله داها آز زامان صرف ائده‌جک و آلتئرناتیولری گؤسترمک اوچون داها چوخ چالیشاجاییق. ائشیتلیک و سایقی پرینسیپلرینین یانیندا ایلیشکیلرین قانع ائدیجی و دایمی اولماسی اوچون هم قارشیلیقلی دویوما هم ده اولغونلاشماغا احتییاج دویولدوغو اینانجینا اساسلانان، فردلرین بیر- بیرینه برابر مؤوقئعده یئر آلدیغی ایلیشکیلرین دیرینی گؤسترمک اوچون داها چوخ چالیشاجاییق.

یوروم یازین

Back to Top