دیل سئچین

فمینیزم هر کس اوچوندور: فمینیست پولیتیکا

FEMINIZM HERKES ICINDIR KAPAK web (1)

اویان نیوز:

 فمینیزم هر کس اوچوندور: فمینیست پولیتیکا

بئل هوکس

حاضیرلایان: تورکان اورمولو

۱

فمینیست پولیتیکا

دیره‌نیش نؤقطه‌میز

ساده دیل ایله سؤیله‌مک ایسته‌سک فمینیزم جینسیتچی‌لییه، جینسیتچی سؤمورویه(سؤمورو: استعمار) و باسقی‌یا‌ سون وئردیرمه‌یی هدفله‌ین بیر حرکت‌دیر. بو اون ایل قاباق Feminist Theory: From Margin to Center  کیتابیندا (فمینیست تئوری: چپردن مرکزه) اؤنردیییم بیر تانیم(تعریف). او زامان بو تانیمین گله‌جکده هامی‌نین ایشله‌ده‌جه‌یی، یایقین بیر تانیم اولاجاغینی اوموردوم. خوشوما گلمیشدی، چونکی ائرکک‌لرین دوشمن اولدوغونو ایشاره ائتمه‌ین بیر تانیم ایدی. سورونون آدینی “جینسیتچی‌لیک” اولا‌راق قویور و بو یوللا بیر باشا مسئله‌نین اؤزونه ائنیردی. بو تانیم، سورونون پراتیکده، جینسیتچی دوشونجه و ائیلمین بوتون بیچیم‌لرینده یاتدیغینا، جینسیتچی‌لیک ائدن آدامین قادین، ائرکک، اوشاق یا دا یئتیشکین اولماسی‌نین بیر شئی دَییشدیرمه‌دییینه ایشاره ائدر. سیستئمی باشدان سونا قدر ائتکیله‌ین قورومساللاشمیش(نهادینه اولموش) جینسیتچی‌لییه دایر بیر قاوراییش ایچره‌جک قدر ده قاپساملی‌دیر. باشی آچیق بیر تانیم‌دیر. اینسانین فمینیزمی آنلایا بیلمه‌سی اوچون اؤنجه جینسیتچی‌لیگی آنلایا بیلمه‌سی گرکدییینی اورتایا قویار.

فمینیست پولیتیکانین بوتون ساوونوجولارینین(مدافیعه‌چی‌لری‌نین) دا بیلدییی کیمی، اینسان‌لارین چوخو جینسیت‌چی‌لیگی آنلاماییر و یا آنلاسا بئله، بونو بیر سورون اولا‌راق گؤرمییر. چوخو فمینیزمین هر زامان و یانلیزجا ائرکک‌لر ایله ائشیت(برابر، مساوی) اولماغی هدفله‌ین قادین‌لاردان عبارت اولدوغونو دوشونور. آیریجا بو اینسان‌لارین چوخو فمینیزمی ائرکک قارشیت‌لیغی سانیر. فمینیست پولیتیکایا دایر بو یانلیش یوروم‌لار، اینسان‌لارین چوخونو فمینیزمی آتااَرکیل کوتله مئدیاسینین اؤیرندییینی گؤسته‌ریر. حاقیندا اَن فازلا شئی ائشیتدیک‌لری فمینیزم، اؤزونو هر شئی‌دن اؤنجه توپلومسال جینسیت ائشیت‌لییینه آدامیش(آداماق: اختصاص دادن) قادین‌لارین رسم ائتدییی بیر فمینیزم اولور: ائشیت ایشه ائشیت اؤدنیش و بعضن ده قادین ایله ائرکه‌یین ایستر ائو ایش‌لرینده ایسترسه والیدئین‌لیکده ائشیت درجه‌ده سوروملولوق آلماسینی طلب ائدن بیر فمینیزم. اینسان‌لار سؤز قونوسو قادین‌لارین گئنل‌لیکله آغ دری‌لی و مادی اولا‌راق دا ایمتیازلی اولدوق‌لارینی گؤرورلر. باشقا طرف‌دن قادین اؤزگورلشمه‌سی‌نین آبورت ائده بیلمک(کورتاژ) اؤزگورلویو، لئزبیین اولا بیلمک، تجاووز و ائو ایچی زوراکیلیغا قارشی چیخماق کیمی قونولارا اوداقلاندیغینی دا مئدیا سایه‌سینده بیلیرلر. اینسان‌لارین چوخو بو قونولارین آراسیندان، ایش یاشامیندا توپلومسال جینسیت عدالتی فیکرینه، یعنی ائشیت ایشه ائشیت اؤدنیش طلبینه قاتیلیر.

آمئریکا توپلومو اساساً بیر “خریستیان”(مسیحی) کولتورو اولمایا دوام ائتدییی اوچون، اینسان‌لارین چوخو هله ده تانری‌نین ائو یاشامیندا قادینین ائرکه‌یه تابع اولماسینی بویوردوغونا اینانیر. بو گون میلیون‌لارجا قادین‌ین چالیشماسینا و چوخلو عائله‌ده ائوی کئچیندیرن تک اینسانین قادین اولماسینا رغمن، اولوسون تصووورونه حاکم اولان ائو ایچی یاشام تصووورو، هله ده اَل دیمه‌میش ائرکک حاکم بیر منطیق ایچریر. ائرکک، ائو یاشامیندا یئر آلسین ویا آلماسین، بو منطیقله هر هانسی بیر شئی دَییشمیر. فمینیست حرکتین ائرکک قارشیتی اولدوغونو ایشاره ائدن یانلیش دوشونجه، قادین‌لاردان فورمالاشمیش بیر آلاندا(ساحه‌ده) آتااَرکی‌نین و جینسیت‌چی دوشونجه‌نین هئچ بیر شکیلده وار اولمایاجاغی کیمی آیری بیر یانلیش دوشونجه‌نی ده ایچینده باریندیریر. کئچمیشده چوخلو قادین، حتی فمینیست پولیتیکانین ایچیندن گلن‌لر بئله بونا اینانماغی سئچدیلر.

اصلینده، ائرکک حاکم‌لییینه هیرسله قارشی‌لیق وئرن ایلک فمینیست آکتیویست‌لر آراسیندا ائرکک قارشیتی دویغولار گئرچکدن ده یایغین ایدی. عدالتسیزلی‌یین قارشیسینداکی بو هیرس، قادین قورتولوش حرکتی‌نین یارادیلماسیندا حرکت وئریجی گوج اولدو. بیر چوخ آغ دری‌لی اولان ائرکن دؤنم فمینیست آکتیویست‌لرین ائرکک حاکم‌لییی‌نین دوغاسی(طبیعتی) قونوسوندا بیلگیلنمه‌سی، صینیف‌چی‌لیک(طبقه‌گرایی) و عیرق‌چی‌لیک(نژادپرستی) قارشیتی چئوره‌لرده ائرکک‌لر ایله بیرگه چالیشدیق‌لاری زامان گئرچکلشدی. بو ائرکک‌لر بیر یاندان دونیایا اؤزگورلویون اؤنمی‌نی آنلادیب، باشقا طرفتن ده اؤز سیرا‌لارینداکی قادین‌لاری اَزیردی‌لر. چوخلو آغ دریلی قادین سوسیالیزم آدینا، وطنداش‌لیق حاق‌لاری و قارا‌لارین اؤزگورلشمه‌سی آدینا چوخلو قارا دریلی قادین، یا دا یئرلی حاق‌لاری آدینا چوخلو یئرلی آمئریکا‌لی قادین موباریزه‌ده یئر آلمیش اولسا‌لار دا، ائرکک‌لرین لیدئرلییی وئرمک ایسته‌مه‌دییی و قادین‌لاردان اونلارین آرخاسییجا گئتمه‌لرینه دایر طلب‌لری اورتادایدی. رادیکال اؤزگورلوک موباریزه‌لرینده یئر آلماق، ایره‌لیله‌ییش‌چی قادین‌لاردا دیرنیش و عصیان روحونو اویاندیرماق اونلاری گونوموزون قادین قورتولوش حرکتینه یؤنلتدی.

دؤنمیمیزین فمینیزمی گلیشدیکجه، توپلوموموزدا جینسیت‌چی دوشونجه و داورانیش یانلیز ائرکک‌لرین ساوونمادیغی، قادین‌لارین دا اَن آز ائرکک‌لر قدر جینسیت‌چی اولا بیلجیی یئنه قادین‌لار طرفین‌دن آنلاشیلدی. بون‌دان سونرا دا ائرکک قارشیتی فمینیست آنلاییش، حرکتین بیلینجینی شکیللن‌دیرن اونسور اولماق‌دان چیختی. بوتون چالیشما‌لار توپلومسال جینسیت عدالتی‌نین یارادیلماسینا اوداقلاندی، اما بیز قادین‌لار اؤز جینسیت‌چی دوشونجه‌لریمیز ایله اوزلشمه‌دن فمینیزمی ایره‌لییه آپارا‌جاق بیر گوج یارادا بیلمیردیک. قادین‌لار بیر- بیریله ساواشیب رقابت ائتدیک‌لری مدت ایچینده، “باجی‌لیق” گوجلو اولا بیلمزدی. بوتون قادین‌لارین ائرکک حاکم‌لییی طرفیندن بیر شکیلده ضرر چکمیش‌لیک آنلاییشیندان باشقا بیر شئی اوزَرینه تمللندیریلمه‌ین اوتوپیک باجی‌لیق تصووورلری، صینیف و عیرق دارتیشما‌لاری ایله قیریلدی. صینیف فرقلی‌لییی ایله ایلگی‌لی دارتیشما‌لار، چاغداش فمینیزمین ایلک دؤنم‌لرینده، عیرق دارتیشما‌لاری‌نین اؤنجه‌سینده یورودولموشدو. ۱۹۷۰-جی ایللرین اورتاسی کیمی یاخین بیر تاریخده Press, Class and Feminism (صینیف و فمینیزم) باشلیق‌لی درله‌مه‌سینده(سئچیلمیش یازیلار) قادین‌لارین آراسینداکی صینیف بؤلونمه‌سی ایله ایلگی‌لی دئوریمچی گؤروش‌لر یاییملامیشدی. بو دارتیشما‌لار “باجی‌لیق گوجلودور” سؤزونه اولان فمینیست وورغونو دَیَرسیزلشدیرمه‌دی، آنجاق دیقت‌لری بونا چکمیشدی: موباریزه‌ده باجیلیغین اولا بیلمه‌سی اوچون اؤنجه بیز قادین‌لارین، باشقا قادین‌لاری (جینسیت، صینیف و عیرق فرق‌لی‌لیک‌لری اوچون) نئجه باسقی آلتینا آلیب سؤموردویوموزله اوزلشمه‌میز گرکیردی. بو فرق‌لی‌لیک‌لرین اله آلینا بیلدییی پولیتیک بیر پلاتفورم اولوشدوران دا یئنه بو دارتیشما‌لار ایدی.

قارا دریلی قادین‌لار چاغداش فمینیست حرکتین دوغوشوندان اعتباران حرکتین ایچینده تک- تک آکتیو رول اوینامیش‌لار، اما حرکتین “اولدوزو” حالینا گلن، کوتله مئدیاسی‌نین دیقتینی اوزرینه چکن شخص‌لر آراسیندا یئر آلمادیلار. چاغداش فمینیست حرکتین ایچینده آکتیو رول اوینایان قارا دریلی قادین‌لار گئنل‌لیکله دئوریمچی فمینست‌لر ایدیلر (چوخلو آغ دریلی لئزبیین اولدوغو کیمی). حرکتین تک آماجینی وار اولان سیستئمده ائرکک‌لر ایله ائشیت‌لیک یاراتماق ایمیش کیمی گؤسترمک ایسته‌ین رئفورمیست فمینیست‌لر ایله آرا‌لاری چوخدان دَیمیشدی. عیرق مسئله‌سی‌نین فمینیست اورتام‌لاردا دارتیشیلمایا باشلانماسی‌نین اؤنجه‌سینده بئله قارا قادین‌لار و موباریزه ایچینده‌کی دئوریمچی موتتفیق‌لری، وار اولان آغ دریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست آتااَرکی ایچینده هئچ بیر زامان ائشیت‌لیک یارادا بیلمه‌یه‌جک‌لرینی بیلیردیلر.

فمینیست حرکت باشلانغیجیندان بری قوطب‌لشمیشدی. رئفورمیست دوشونرلر(متفکیرلر) توپلومسال جینسیت ائشیت‌لییینی وورغولاماق یولونو سئچمیشدیلر، آنجاق دئوریمچی دوشونرلرین ایسته‌دییی، قادین‌لاری وار اولان سیستئم ایچریسینده داها آرتیق حاققا قوووشدورا‌جاق بیر سیرا دَییشیم‌لر یاراتماقدان عبارت دئییلدی. بیز او سیستئمی دَییشدیرمک و آتااَرکیل و جینسیت‌چی‌لییه سون وئردیرمک ایسته‌ییردیک. آتااَرکیل کوتله مئدیاسی، داها دئوریمچی بیر فمینیزم ایله ایلگی‌لنمدیگی اوچون هئچ بیر زامان بو گؤروشه یئر وئرمه‌دی. گئنلده اینسان‌لارین تخییولونده یئرلشن و بو یئرلشمیش قونومونو بو گون ده داوام ائدن “قادین اؤزگورلشمه‌سی” تصووورو ایسه، قادین‌لاری، ائرکک‌لرین صاحیب اولدوق‌لاری شئی‌لری ایسته‌ییرمیش‌لر کیمی یانسیدیردی. حیاتا کئچیریلمه‌سی داها راحت اولان تصووور ده ائله بو ایدی. اؤلکه ائکونومی‌سینده‌کی دَییشیم‌لر، ائکونومیک بحران، ایشسیزلیک و بونون کیمی ائتکن‌لر(فاکتور) آمئریکا وطنداش‌لارینین، ایش گوجونده توپلومسال جینسیت ائشیت‌لییینی قبول ائتمه‌سینی راحاتلاشدیردی.

عیرق‌چی ذهنیت ندنیندن دولایی آغ دریلی ائرکک‌لرین، آغ دریلی‌لرین حاکمیتی‌نی سوردورمه‌یه خیدمت ائتدییی زامان ایچینده قادین حاق‌لارینی دیقته آلماغا ندن داها ایستکلی اولدوغونو آنلاماق راحت ایدی. بونو اصلا اونوتمامالی‌ییق کی، آغ‌دریلی قادین‌لار اؤزگورلوک طلب‌لرینی وطنداش‌لیق حاق‌لارینین اعلان ائدیلمه‌سیندن سونرا، تام دا عیرق آیری‌سئچکی‌لییی سونا چاتماق اولدوغو حالدا و قارا‌لارین اؤزللیکله ده قارا‌دریلی ائرکک‌لرین ایش گوجونده آغ‌دریلی ائرکک‌لر ایله ائشیت حاق‌لارا صاحب اولماغا باشلادیق‌لاری زامان اورتایا قویموشدولار. اؤنجه‌لیکله ایش گوجونده قادین-ائرکک ائشیت‌لییینه اوداقلانان رئفورمیست دوشونجه، چاغداش فمینیزمین رادیکال اساس‌لارینا کؤلگه سالدی. او حالدا کی بو اساس‌لار، رئفورمچولوغا چاغیریش ائتمه‌نین یانی سیرا  آمئریکا میللتی‌نین تملدن جینسیت‌چی‌لیک قارشیتی بیر اولوس حالینا گله بیلمه‌سینی تامین ائتمک اوچون توپلومو باشدان سونا یئنی‌دن دوزلتمه‌یی ده هدفله‌ییردی.

باشدا ایمتیازلی آغ‌دریلی قادین‌لارین اولماسییلا بیرگه قادین‌لارین چوخو، وار اولان توپلومسال قورولوش ایچری‌سینده ائکونومیک گوج قازانماغا باشلادیغیندا دئوریمچی فمینیست آنلاییشی دوشونجه‌سیندن سیلدی. بو آنلامدا دئوریمچی فمینیست دوشونجه‌نین اَن چوخ آکادئمیک اورتام‌لاردا قبول ائدیلمیش اولماسی ایسه گولونجدو. بو اورتام‌لاردا دئوریمچی فمینیست تئوری گلیشدیریلدی(اینکیشاف ائتدیریلدی)، آنجاق هئچ بیر زامان خالقا آچیلمادی. زامانلا اطرافیمیزداکی اوخویوب یازان، یاخشی ائییتیم(آموزش) گؤرموش و گئنل‌لیکله مادی آنلامدا ایمتیازلی اولان اینسان‌لارا اؤزل بیر سؤیلم حالینا گلدی و هله ده ائله‌دیر. Feminist Theory: From Margin to Center (فمینیست تئوری: چپردن مرکزه) کیمی فمینیست دَییشیمله ایلگی‌لی اؤزگورلشدیریجی بیر تخییول وئرن اثرلر هئچ بیر زامان بؤیوک مئدیانین ایلگی‌سینی چکمیر. اینسان‌لارین چوخو بو کیتابین آدینی بئله ائشیتمه‌ییب. وئریلن مساژی رد ائتدیک‌لری سؤیلنیله بیلمز، چونکی “مئساژ”دان بئله خبرلی دئییل‌لر.

ائرکک قارشیتی اولمایان قادین‌لارین، ائرکک کیمی اولماق حاقینی الده ائتمه‌لرینه اوداقلانمایان خیال‌پرست فمینیست دوشونجه‌نی دارتیشماق، آغ‌دریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست حاکم آتااَرکی‌نین ایشینه یاراییردی. آنجاق رئفورمچو فمینیست‌لر ده بو گوج‌لری سوسدورماغا هوسلییدیلر.

رئفورمیست فمینیزم اونلار باخیمدان صینیفی آشمانین بیر یولویدو. بئله‌لیکله ایش گوجونده ائرکک حاکیملی‌یینده‌کی قورولوشدان قورتولا بیلرلر و اؤز یاشام طرزلرینی بللی ائتدیک‌لری زامان داها چوخ قرار آلا بیلردی‌لر. جینسیت‌چی‌لیک بیتمه‌سه ده وار اولان سیستئم ایچینده اؤزگورلوکلرینی ماکسیموم درجه‌یه چیخارا بیلیردی‌لر. بیر ده بو گئرچه‌یه بئل باغلایا بیلردی‌لر: اؤزلری‌نین ائتمه‌یی رد ائتدیک‌لری “کیفیر” ایشلری بوینونا گؤتورمه‌یی مجبور ائدیلیب سؤمورولن، حاکم‌لیک آلتینا آلینان، داها آشاغی صینیفدن اولان قادین‌لار هر زامان اولا‌جاقدی. رئفورمیست فمینیست‌لر، ایشچی صینیفی‌نین و یوخسول قادین‌لارین ایکینجیل(دومی) قونوما گئدیلمه‌سینه گؤز یوما‌راق و حتی بو سؤمورویه ایشتیراک ائده‌رک، صیرف اورتادا اولان آتااَرکی و اونون موتتفیقی جینسیتچی‌لیک ایله ایش بیرلییی گؤرموش اولماییر، عینی زاماندا اؤزلرینه ایکی‌لی(دوگانه) بیر یاشام سورمه حاقی تانیییرلار: یعنی بیری ائرکک‌لر ایله ائشیت اولدوق‌لاری ایش یاشامی، باشقاسی دا “ایسته‌دیک‌لری زامان” ائشیت اولا بیله‌جک‌لری ائو یاشامی. لئزبینیزمی [۱] سئچدیک‌لری تقدیرده، بیر یاندان ایش یاشامیندا ائرکک‌لر ایله ائشیت اولما آیریجا‌لیغینی(آیریجالیق: مزیت، ایمتیاز) الده ائدرکن بیر یاندان دا صینیف گوجونو قوللانا‌راق ائرکک‌لر ایله چوخ آز گؤروشمه‌یی یا دا هئچ گؤروشمه‌مه‌یی سئچه بیله‌جک‌لری ائو ایچی یاشام طرزلری اولوشدورما‌لاری مومکون اولور.

یاشام طرزی فمینیزم، نه قدر قادین وارسا فمینیزمین ده او قدر بیچیمی اولا بیله‌جه‌یی فیکرینه قاپی آچدی. بیر آندا فمینیزمین پولیتیک ایچرییی یاواش- یاواش بوشالدیلماغا باشلاندی. آیریجا، سیاسی گؤروشو هر نه اولورسا اولسون، ایستر موحافیظه‌کار ایسترسه لیبئرال هر قادین‌ین، فمینیزمی اؤز یاشام طرزی ایچینه یئرلشدیره بیله‌جه‌یی وارساییمی(فرضییه‌سی) سورعتله قبول اولوندو. بو باخیش البته کی فمینیزمین قبول ائدیلمه‌سینی داها دا آرتیردی؛ چونکی آلتیندا قادین‌لارین اؤزلرینی یا دا کولتورو تملدن سورغولاما‌دان ویا دَییشدیرمه‌دن فمینیست اولا بیله‌جک‌لری دوشونجه‌سی یاتیردی. اؤرنک اولاراق(میثال اولاراق) آبورت ائتمک(کورتاژ) مسئله‌سینی اله آلاق. فمینیزم جینسیت‌چی باسقی‌یا سون قویدورماغی آماجلایان بیر حرکت ایسه و قادینی تؤرمه‌یه(تؤره‌مه: دوغوب تؤره‌مک) باغلی سئچیم حاق‌لاریندان محروم ائتمک ده جینسیت‌چی باسقی بیچیم‌لریندن بیرییسه، دئمک کی شخص هم آبورت ائتمک(کورتاژ) سئچیمینه قارشی هم ده فمینیست اولا بیلمز. بیر قادین اصلا آبورت(کورتاژ) ائتمه‌یی سئچمه‌یه‌جه‌یی قونوسوندا ایصرار ائتمکله بیرگه قادین‌لارین آبورتو(کورتاژی) سئچمه حاققینی ساوونا بیلر و هله ده فمینیست پولیتیکانین ساوونوجوسودور. یالنیز عینی زاماندا هم آبورت(کورتاژ) قارشیتی هم ده فمینیزمین ساوونوجوسو اولا بیلمز. بو چرچیوه‌ده، اگر “ایقتیداردان” آماج باشقا‌لاری‌نین سؤمورولمه‌سی و باسقی آلتینا آلینماسی یولو ایله اله ائدیلن اقتدار ایسه “اقتدار فمینیزمی” دئیه بیر شئی ده اولا بیلمز.

فمینیست پولیتیکا سورعتلنمه‌سینی اَلدن وئرمکده‌دیر، چونکی فمینیست حرکتین دقیق تانیم‌لاری آنلاشیلمازلاشمیشدیر. بیز بو تانیم‌لارا صاحیبیک. اونلاری یئنی‌دن ایشلتمه‌یه باشلایاق. پایلاشاق. یئنی‌دن باشلایاق. کؤینک‌لرین، ماشین تامپون‌لارینا(سیپرلرینه) یاپیش‌دیریلان شکیل‌لرین، کارت پوستال‌لارین، هیپ-هوپ موسیقی‌نین، تئلئویزیا و رادیو رئکلام‌لارینین، هر طرفه اعلان و رئکلام پانئل‌لر(تابلولاری) آسمانین، دونیایا فمینیزمی آنلا‌دان باسقینی بیتیرمک اوچون بیر حرکت اولدوغونو سؤیله‌ین ساده، اما گوج‌لو مئساژینی پایلاشا بیلریک. بورا‌دان باشلایاق. حرکتی یئنی‌دن باشلاداق.

 ………………..

[۱] لئزبینیزم، اؤزللیکله ایکینجی دالغا فمینیزم ایچری‌سینده اؤزونه یئر تاپمیش پولیتیک بیر حرکتدیر. جینسل یؤنَلیمین بیر سئچیم اولدوغو و لئزبین‌لییین قادین‌لار اوچون هئتئروسئکسواللیغا(هئتئروسئکسواللیق: قارشی جینسله علاقه‌یه ماراقلی اولماق) بیر آلتئرناتیو اولدوغونو ساوونور.

یوروم یازین

Back to Top