“موغان”، آذربایجان توریزم سئکتوروندا، توریزم بؤلگه‌سی اولاراق

اویان نیوز: توریزم سئکتورو دونیادا چوخ اؤنم داشیماقدادیر. توریزم اکونومیسی اؤلکه­لرین غیری نفتی سئکتورو اولاراق، اؤلکه­ وطن­داشلارینا ریفاه گتیریر. گنج­لرین­سه گله­جک ایش یئرلرینین تضمینی کیمی دةیرلندیریلیر. بو قونو اکونومیک، توپلومسال، ائله­جه ده کولتورل پتانسیل­ینه گؤره اؤلکه قانون­وئریجیلیک اورقانلارینین دیققت مرکزینه گلمیشدیر.

آذربایجانا اسکی دؤوردن ایلک سیاحلار تیجارت، دینی و سیاسی آماجلارلا گلمیشلر. «ائرامیزدان اوول آذربایجاندا اولموش سیاح و عالیملردن پلوینینین، پلوتارخین(Plutarx)، هرودوتون، پتولومی(Ptolomey) و استرابونون آدلارین چکمک اولار»(۱- ص.۹) . دوقتور آصلان­اوو آرتیریر: «… آذربایجان قدیم دؤوورلردن بویوک ایپک یولو (BiY) اوزه­رینده موهوم دایاناجاق کیمی تانینان بیر اؤلکه اولموشدور…ایپک یولو تراسی اوزه­رینده تبریز، اردبیل، ماراغا، گنجه، ناخچیوان، اوردوباد و نوخا(شکی) موهوم اولوسلارآراسی(بین­الخالق) مرکزلره چئوریلمیشدی». (۱- ص. ۱۰)

آذربایجانین یئرلشدییی جغرافی و طبیعی دوروم توریزمین چیچکلندیریلمه­سی اوچون ال­وئریشلی­دیر. دونیادا بللی اولان چئشیدلی توریزم تور(نؤوع)لرینین، او جمله­دن طبیعت توریزمینین آذربایجاندا چیچکلندیریلمه­سی اوچون پتانسیل یوکسک­دیر. آذربایجاندا توریزم باخیمیندان اؤنم داشییان چوخلو سایدا طبیعی منظره­لر واردیر. گؤزللیک اینجی­سی ساوالان گؤلو، ساوالان داغینین ان اوجا یئرینده دنیز سوییه­سیندن ۴۸۱۱ متر اوجالیغدا یئرلشیر. اورمو گؤلو فاشیستی تفکورون نفرتی­له­ قارشیلاشسادا، دونیانین ایکینجی ان بؤیوک دوزلو گؤلو اولاراق اؤز اؤنمینی قوروماغی باجارمیشدیر. دونیادا ان بؤیوک گؤل اولان خزر دنیزی منشاینه گؤره اونیکالدیر و زنگین بیولوژییه مالیکدیر. خزرده ۱۱۱ نؤوع بالیق واردیر. آذربایجان تورپاقلاریندا، آستارادان باشلایاراق رشت شهرینه قدر اوزانان خزر ساحیلی و چیمرلیک­لری، توریستی و ائکولولوژیک اولاراق گئنیش پتانسیله مالیک­دیرلر. نئور گؤلو اردبیلله خالخال آراسیندا یئرلشیر. باغرو داغلاری ایله احاطه اولان بو گؤل، اؤزونه مخصوص گؤزللیک­لری واردیر. بیتکی اؤرتویو و حیوانات عالمینه گؤره آذربایجانین زنگین ائکوسیستئمی واردیر. آذربایجاندا ۳۰۰۰ میندن آرتیق بیتکی تورو یاییلمیشدیر. آذربایجاندا معالیجه­وی اؤنم داشییان چوخلو سایدا مینئرال سو یاتاقلاری واردیر. آذربایجاندا آراز چایی ان بؤیوک چای­دیر. بو چای خزره دوغرو آخاراق، چوخلو سایدا چایا قوووشور و سوندا خزره ساری یؤنله­نیرلر. بیر پارا ایری، کیچیک چایلار آذربایجانین ان بؤیوک گؤلو اولان اورمو گؤلونه ساری آخماقدادیرلار. آذربایجان اؤز زنگین طبیعی ثروتی و گؤزللییی ایله دونیادا آد آچمیشدیر.

آذربایجاندا توریزم سئکتورونون بؤلگه­لر اوزره بؤلگوسو:

بورادا تمل هر بؤلگه­نین اؤزللیک­لری و پروبلئم­لری اساسدا بؤلونمه­سیدیر. بو اوزره درین علمی آراشدیرمالار گرکیر:

قاراداغ توریزم بولگه­سی،

تبریز توریزم بؤلگه­سی،

اورمو توریزم بؤلگه­سی،

گونئی(بیجار- قروه – تیکان تپه) توریزم بؤلگه­سی،

قوزئی- دوغو (اردبیل- سرعین- آستارا- رشت) توریزم بؤلگه­سی،

زنجان– قزوین توریزم بؤلگه­سی،

موغان توریزم بؤلگه­سی،

قم-ساوا- تهران توریزم بؤلگه­سی،

همدان، اراک توریزم بؤلگه­سی،

موغان توریزم بؤلگه­سی

قونونون گئنیش اولدوغوندان یالنیز موغان توریزم بؤلگه­سی اوزرینده دایاناجاغیق. بو بؤلگه­ده آسلاندوز، پارساباد(موغان)، جعفرآباد(موغان)، بیله­سوار(موغان)، گرمی(موغان) شهرلری یئرلشیر. بؤلگه­دن باکی- ناخچیوان آوتوموبیل مارشوتو کئچیر. قوزئی آذربایجانلا سرحد اولان بؤلگه، آراز بویونجا کیلومترلرجه سرحددیر. بؤلگه­نین تمل اؤزللییی اودور کی، آسلاندوزادک بیله­سوار، جعفرآباد، پارسآباد، دوزنلیک، گرمی، اونگوت داغلیق اراضی­دیر. بؤلگه­دن گونئی آذربایجانین ان بویوک چایی «آراز»، آخاراق، خزره تؤکولور. قاراچای، قورو چای، دره اؤرد چایی و باشقا چایلار دا واردیر. گله نک­سل (عنعنوی) و ان سون اکین سووارما قایدالاری ایله کند اکین محصوللاری یئتیشدیریلیر. دونیادا نسلی کسیلمیش جیرانلاری و قوشلاری بؤلگه­ده گؤرمک جلب­ائدیجی­دیر. بو بؤلگه­ده تاریخ و مدنییت آبیده­لرنین سایی­سی چوخدور. گرمی­ شهریندن پارساباد شهرینه دوغرو گلدیک­جه، دنیز سوییه­سی ائنیر، موغانین دنیز­له اورتالاما سوییه­سی ۴۵ متردیر. یول بویونجا آراز قیراغی گؤزل طبیعی منظره گؤز اوخشاییر. موغان دؤزنلیینده یورد سالمیش عشاییرلر پاییز، قیش آیلارین و یاز آینین ۴۵-نه قدر تام موغاندا اولورلار. شبهه­سیز بو قونو توریست­لرده جلب­ائدیجی ائتگی بوراخاجاقدیر. «موغان، موغان اولسا بیری، اوچ ائدر» آتالار سؤزو، بؤلگه نین اکین محصولدارلیغینین برکت­لی­لیینه اشاره­دیر. « به فصل گل به موغان است جایش/ که تا سرسبز باشد خاکه پایش» بئیتینی بؤیوک شاعیر نیظامی موغان وصفینده سؤیله­میش. باشقا یاندانسا «… نه گؤزل یاراشیر موغانا جیران» آشیق هاوالاریندا و چوخلو ماهنی­لاردا یانسییب موغان گؤزللیی .

توریزم سئکتورونون تورلری اوزره

ساغلاملیق توریزمی

بؤلگه­ده شفالی بیتکی­لردن درمان اوچون چوخ استفاده اولونور. میللت ایچره بو نؤوع طبابته «تورکه داوا» دئییلیر. «تورکه داوا»دا گول-چیچک و حیوانلاردان یارارلا­نیلیر. سانجی گولو(Sancı gülü)، قویون قولاغی(Qoyun qulağı)، تورشنگی(Turşəngi)، تکه ساققالی(Təkəsaqqalı)، دونبالان(Donbalan)، یارپیز(Yarpız)، کهلیک­اوتو(Kəhlikotu)، سومورغان(Somurğan)،بولاغ اوتو(Bulağotu)، یئمیلیک(Yemilik)، بنؤوشه(Bənövşə)، ساری­چیچک(Sarıçiçk)، خاش-خاش گولو(Xaş- xaş gülü)، قاراتیکان(Qaratikan)، همه­کؤجو(Həməköcü)، بالدیرغان(Baldırğan)، قوش­اببه­یی(Quşəbbəyi)،جیم­جی­لیق(Cımcılıq)، چییه­لک(Çiyələk)، گیلدیک(Gildik)، پینتی گولو(Pinti gülü) و باشقا شفالی بیتکیلر و حیوانلارین گؤوده حیصه­جیک­لری بو طبابت نؤولرینده ایستیفاده اولونور. گله نکسل طبابت یولونو باجاران یاشلی اوزمان­لار بو درمانلاری حاضیرلاییب، خسته­لری درمان ائدیرلر. اورک، معده-باغیرساق، اؤد، قاراجییار و باشقا خسته­لیک­لر درمان ائدیلیر.

موغان نئفتی بو بؤلگه­نین ان اؤنملی درمان قایناغینا دؤنه بیله­جک ماده­دیر. موغان نئفتی جوشاراق چیخیر. یازیقلار کی بؤلگه نئفتی، علمی آراشدیرمالار باشلیغینا دؤنمه­میش و هانسی خسته­لیک­لره درمان اولدوغو اوزه چیخمامیشدیر. نئفت دامارلاردا و حرکت ارگانلاریندا خسته­لیکلره درمان ائدر.

بونلاردان باشقا سینیقچیلیق میللت ایچره گله نکسل طبابت اوصولودور. بو اوزره اوزمانلارا سینیقچی دئییلیر. بو اینسالار گله نک­سل اولاراق بو طبابت نؤوونو اؤیرنمیشلر. اینسان گؤوده­سینده سینمیش هر بیر عضوو ساغالتماق قابیلییتینه مالیک­دیرلر.

بؤلگه­نین چئشیدلی اقلیمی واردیر. قیسما مولایم اقلیم، رطوبتلی و سویوق اقلیم تیپینه راست گلمک اولور. اقلیم اورک-دامار و باشقا خسته­لیک­لری درمان ائدیر. اؤرنک اولاراق چوخ سایلی آصم سورونو اولان اینسانلار گرمی شهرینده ساکین­لشه­رک درمان اولموشلار. عینی حالدا رطوبت­له ایلگی­لی خسته­لیکلری درین­لشن اینسانلار گرمی شهرینده یاشامالاری تکلیف ائدیلیر.

بیزنس توریزمی

بو توریزم بؤلگه­سینه هرگون قوزئی آذربایجان و ناخچیواندان بیزنس آماجی­له توریست­لر آخیم ائدیرلر. بیله­سوار سرحد بازار، تجارت مقصدی­ایله چوخلو توریست و وطن­داش قبول ائدیر. گرمی، پارساباد و آسلاندوز گمروک­لرینین آچیلیشی تجارت آرتیمینا ندن اولاجاقدیر.

ائکولوژی (طبیعت، حیوانلاری گؤرمک) توریزمی

بؤلگه چئشیدلی بیتکی اؤرتولری­ایله زنگین­دیر. گؤزل مئشه­لر، گئنیش موغان دوزو، میل دوزو بو بؤلگه­نین گؤزللیین آرتیریر. آراز قیراغی و گرمینین داغ مئشه­لری تورپاق قورونماسیندا اؤنم داشییر. بو مئشه­لر استراحت، اووچولوق و توریزم باخیمیندان جلب­ائدیجی سایلیر. بؤلگه­ده ضعیفده اولموش اولسا قوروق ساحه­لری واردیر.

بؤلگه­نین موختلیف اقلیمی اولدوغوندان چئشیدلی حیوانلار اوزره­ده زنگیندیر. قوشلارین کؤچ زامانی موغانین آراز باتلاقلاریندا چوخ­سایلی و موختلیف نؤوع قوشلارین موقتی اولاراق ساکینلشیرلر. ایل بویو آرازدا موختلیف نؤوع سو قوشلارینا راست گلیریک. موغان دوزونده مسکن سالمیش چوخلو چاققال و تولکولری گؤرمک اولور. آراز قیراغی مئشه­لیک­لر چاققال ائله­جه دونوز اویلاغیدیر. یاشیل­باش اؤردک، توراغای، کهلیک، توراج، قیرغی، قیزیل قوش، چؤل خوروخو، بیلدیرچین، دووداق و باشقا بؤلگه­ده یاشایان قوشلاردان­دیر. آراز چایندا ۲۰- یه یاخین بالیق یاشاییر.­

دینجلمک و ایلنجه توریزمی

بؤلگه­ده ایلنجه توریزمی اوچون اولدوزلو هتل­لر دئمک اولار یوخدور. مهمانخانالار دکوراسیون و کیفییت ساریدان چوخ آشاغی سویه لیدیرلار. توریست ایلنجه مرکزلرینین یارانماسی، توریست­لرین دینجلمه­سی اوچون توریستی کمپ­لرین یارانماسی و کیفییتلی مهمانخانالار، هتل و رستورانلارین آچیلیشینی صبیرسیزلیکله گؤزله­مک لازیم­دیر.

داغ، قیش توریزمی

توریزم آماجی­ایله داغلاردا اولان تمیز هاوا و باشقا ایمکانلاردان یارارلانماق بیر تور توریزم ساییلماقدادیر. بؤلگه­نین داغلیق یئرلری اسکی و قیش توریزمی اوچون ال­وئریشلی­دیر.

کند یاشیل توریزمی

شهر استرس و های کویوندن تعطیل گؤنلری تمیز، دینج و منظره­لی کندلره آخیم ائتمک بوگون پوپولیارلاشیب. گؤزل منظره­لی کند­لر یاخین­لیغینداکی ائولرده قالماق ایمکانی یاراتماق اولار. بؤلگه­ده بو نؤوع توریزمین یارادیلماسی اوچون پتانسیل یوکسکدیر. گرمی کندلریننین یاشیل و داغ منظره­لری چوخدور. بو پتانسیل­دن ایستفاده ائدرکن، مووافیق ساحه­ده توریزمین گئنیش­لندیریلمه­سی اوچون ایش­لر گؤرولمه­لیدیر.

یایلاق توریزمی اوچون گرمی داغلاری ال­وئریشلی­دیر. گرمیده ساری بولاغ یایلاغی ائله­جه تولون، آلایله، یوخاری اینی، داش­دیبی، افچه، قره بولاق، سییا و وان کندلرینین اطرافلی یایلاقکن، بو نؤوع توریزم اوچون یارارلیدیر. بو یایلاقلار گئنیش اوتلاقلاری، سایسیز بولاقلاری­ایله فرقلنیر.

اوو توریزمی

موغان چؤللویو ایل بویو موختلیف قوشلار تیپینه ائو صاحیبلی ائدیر. چوخ سایدا قوشلار، دونیانین دؤرد بیر یانیندان قیشی کئچیرمک اوچون موغان باتالیقلارینا کؤچورلر. سویوق یئرلردن پارساباد و آسلاندوزون سو باتاقلیقلارینا گلن قوشلار بو یئرلری قیش بویو اوزلری اوچون سیغیناجاق سئچیرلر. تورپاق کندی حوووضو (تالاب)، میل­موغان سددی بو قوشلارین سیغیناجاقلاریندان اؤرنک­دیر. قوشلاردان یاشیل­باش اؤردک، چؤل خوروزو، سیغیرچین، دووداق، توراج، ککلیک، قارتال، بالیق اوتان قوشلار، هوپ-هوپ، پیتدیلی، قومورو، چؤل قازی، اؤردک، قو، توراخای و باشقا قوشلارین آدینی چکه بیله­ریک.

ممه­لی حیوانلاریدان­سا پورسوق، دونوز، چاققال، جیران، جویور، تولکو، جاناوار و باشفا حیوان­لار بؤلگه­ده یاشاماقدادیرلار.

اوو زامانینین باشلانیشیی دوولت موحیط محافیظه اداره­سی طریفدن رسمی اولاراق قید اولونور. مووافیق ارگانلاردان لیسئنزییایا صاحیب اووچولار، تعیین اولونموش یئرلرده اوولا مشغول اولا بیلرلر.

آراز، آراز قیراغی گؤلمه­چه­لر، موغان ایچره سووارما آماجی­ایله آرازدان آیریلمیش سو کاناللاری بالیق اووو اوچون اویغون­دور. شیربیت، کپور، آغ­بالیق، ناققا، چاپاق و س. بالیقلار بو بؤلگه چایلاریندا یاشاماقدادیرلار.

تاریخ توریزمی

آراز بویو تورپاقلار کور-آراز مدنییت­ینین(اویقارلیغی نین) مرکزی اولموشدور. کور- آراز مدنییتی ائرکن تونج (اِ.اَ ۴ مین­ایللیین سونو- ۳ مین­ایللیک)دؤورونه آییددیر. بو تورپاقلاردا اسکی دوورلره آیید مدنییت آبیده­لرینین سایی­سی چوخدور، بو ندن­له تاریخ توریزمی یؤندنده بؤلگه اؤنم داشیماقدادیر. اولتان قالاسی، اسکی قبرستانلیقلار(آسلاندوز اطرافیندا قوش­اوتوران، قولو بی­لی، گئدایلی، آخجی، کول تپه، ) نادیر تپه­سی، گؤزلی تپه­سی، قالا برزند، آلازار تپه­سی و س. تاریخی آبیده­لرین آدینی چکه بیله­ریک. بو یئرلرده هر کند اؤز تاریخی آبیده­سی­ایله تانینیر. تکجه گرمی شهرینده ۲۲۸ مدنییت آبیده­سی دؤولت طرفیندن قئیده آلینمیشدیر.

اینانج توریزمی

موسلمانلار اوچون میرعزیز ، کول­تپه و س. زیارتگاهدیر. عبادت اوجاقلاریندان پارساباد، گرمی، آسلاندوز مچیدلری و س. فعالییت گؤسته­ریر.

امام حسین شهادتی مناسیبتی­ایله بولگه­ده یاس تؤرن­لری قورولور. عاشورا گونو گله نک­سل شبیه تؤره­نی کئچیریلیر. عاشورادان قاباق مچیدلرده کئچیریلن عزا تؤرن­لری، تشت­گذاری تؤرنی توریست جلب­ائتمه پتانسیلینه مالیک­دیر. شوبهه­سیز «اینانج توریزم» تورلاری، بو یئرلرین تبلیغی ایله آرتاجادیر.

عشاییر توریزمی

موغانین چوخلو سایدا نفوس، عشایر یاشام قایدالاری­ایله یاشاییرلار. عشایرلر گئییم، ائو-چادیر، موسیقی، ال­ایشلری، یئمک­ و س. کولتور و یاشام قایدالاری اوزره توریست­ جلب­ائتمه پتانسیلینه مالیک­دیر.

آذربایجان توریزم سئکتورو اوزره دةیرلندیرمه

آذربایجان توریزم سئکتوروندا، دونیادا اولان توریزم تور(نؤوع)لرینین گئنیش­لندیریلمه­سی اوچون پتانسیل یوکسک­دیر. توریزم سئکتورو بؤلگه­لر و جلب­ائدیجی­لییی اوزره آراشدیریلمالیدیر.

آذربایجان توریزمینین رقیبلریندن ایرانین شمال بؤلگه­سی چیمرلیک­لری، دینجلمک و ایلنجه مرکزلری، مشهد شهرینده امام ریضا زیارتگاهی و فارس بؤلگه­لرینده یارانان ایلنجه، تاریخ و س. توریزم تورلری مرکزلریدیر. اؤلکه دیشیندا، قوزئی آذربایجان، تورکییه و ارمنستان بو قونو اوزره آذربایجان توریزم سئکتورونون رقیب­لریدیر. آذربایجان­لیلار اؤلکه ایچره تاریخی و دینجلمک توریزمی باخیمیندان اصفهان، فارس بؤلگه­لرین سئچیرلر. ایلنجه اوچونسه شمال بؤلگه­لرینه گئدیرلر. اینانج توریزمی ایله باغلی آذربایجانلیلار مشهد، مدینه، کربلا شهرینه چوخ سایدا سفر ائدیرلر. ایراندان تورکییه و آذربایجانا ایلنجه مقصدی ایله آخیم چوخدور. آذربایجاندان اساسا قوزئی آذربایجانا و تورکییه یه دینجلمک ، ایلنجه و تحصیل اوچون اوز توتورلار. دوغرودور کی، آذربایجاندان بو اؤلکه و ایرانین ایچ فارس بؤلگه­لرینه سفر ائدیلیر، آمما بیز بو اؤلکه و بؤلگه­لر وطن­داشلارین آذربایجان توریزم سئکتورو اوچون پتانسیل توریست اولاراق دةیرلندیره­مه­لیییک. آذربایجان توریزم سئکتورو، توریزمین بئله بیر رقابتلی بازاریندان اوغور قازانماغ اوچون دایاناقلی توریزم سیاستینه احتیاجی واردیر.

بو گون توریستلر سفر ائتدییی اؤلکه­لرده اساسا تهلوکه­سیزلیک، کیفییت­لی قوللوق ، جلب­ائدیجی یئرلر و س. بو کیمی قونولارا دیققت وئریرلر. بو باخیمدان ایرانین سیاسی سینیرلاری ایچره یئرلشن گونئی آذربایجان بؤیوک ساییدا یابانجی توریست­لری الدن وئریر. اونا گؤره کی، ایران اؤلکه­سی دونیادا یاخشی بیر گؤرنوشه صاحیب دئییلدیر. دینجلمک و یا ایلنجه اوچون سفره چیخان اکثر توریست­لر جانلاری تهلوکه­یه دوشمه­سین دییه ایرانا کئچمکدن واز کئچیرلر. مووافیق اولوسلار آراسی اورقانلارا اساسا، ایران تهلوکه­سیزلیک و محافیظه ساحه­سینده دونیا اؤلکه لری ایله موقایییسه ده چوخ گئریده قالمیشدیر. بو قونو توریست­لرین گؤزوندن یایینمیر و بو قونو اؤز ائتکی­سینی بیرباشا گونئی آذربایجان توریزم سئکتورونا بوراخماقدادیر.

تعجیلی یاردیم ایمکانلاری، دوقتورلارین و پرستارلارین سایی­سی، سفر آراجلارینین کیفیتی، پولیس­لرین توریست­لرله داورانیشی و س. قونولار توپلوم راحاتلیغیندا آلت یاپی رولو اوینادیغی کیمی، توریزم سئکتوروندا داها چوخ اؤنم داشیماقدادیر.

تورکییه جمهوریتینده تروریست­لرین وارلیغی­ایله، توریست­لری تهلوکه­یه دوشمه فایزی یوکسک­دیر. بونا باخمایاراق بو اؤلکه توریزم سئکتورونا یوخاری قوللوق سوییه­سی­ایله، دؤولت پولیس اداره­لرین چالیشمالاری ایله یابانجی توریستلرین آزالماسینا ایذین وئرمه­میش، عکسینه بو تور توریست سایی­سینین بؤیومه­سی گؤزه چارپار درجه­ده چوخدور. «۲۰۰۲- جی ایلده تورکییه­یه گلن یابانجی سایی­سی ۱۳ میلیون ایکن ۲۰۰۳- جو ایلده ۲۸٫۵ میلوندان یوخاری چیخدی. ۲۰۰۲- جی ایلده ۱۷-جی سیرادا ایکن، ۲۰۰۹_جو ایلده ۷_ جی سیرایا یوکسلدی».(۳- ص.۳) «تورکییه دؤولتی توریزم ساحه­سیندن الده ائتدییی گلیر ۲۰۱۰-جی ایلده ۲۰ میلیارد دوللار اولموش و ۲۰۱۱- جی ایلده ­ایسه ۲۵ میلیارد دوللارا یاخینلاشمیش. ۲۰۲۳-جی ایلده ۵۰ میلیارد دوللار توتا بیلمه­سی اوچون بیر پلات­فورم یاراتدیق». (۳- ص. ۲) راپورتلار بونو گؤسته­ریر کی، توریزم گله­جکده داها چوخ اؤنم داشییاجاقدیر.

ایللره گؤره دونیادا توریست سایی­سی و توریزم گلیرلری(۴- ص. ۸)

ÜTT (عموم دونیا توریزم تشکیلاتی)-نین حسابلامالارینا گؤره، « ۲۰۲۰- نجی ایلده دونیادا ۱٫۶ میلیارد اینسان اولوسلار آراسی سفره چیخاجاق. اونلارین ۵۱%- ی ایلنجه، ۱۵%-ی بیزنس سفرلرینه، ۲۷%- ی اینانج،ساغلاملیق و س.۷%- ایسه باشقا آماجلار اوچون توریست اولاجاقلار. توریست­لردن ۵۲%-ی او زامان هاوا آراجیندان یارارلاناجاقلار کی، ۲۰۰۸-جی ایلده بو رقم ۴۸% اولوب».(۲- ص. ۳۹)

سفر آراجلاری (۴- ص. ۱۰)

«توریزم سئکتورو آغیر بیر سئکتوردور. بو ندنله اؤلکه­ده استیخداملارین چوخالماسینا و ایشسیزلییین آزالماسینا درین ائتکی بوراخیر. توریزم دؤولتلر اوچون یئنی وئرگی آلانی آچیر».(۴- ص. ۱۱)

آذربایجان توریزم سئکتورو، بوگون و صاباح

ایران توریزم سئکتورو دونیا اوزره ان گئری قالمیش اؤلکه­لر ایچره­دیر. ایرانا گلن آز سایلی توریست­لر، دؤولت تبلیغات سونوجو اولاراق، فارس بؤلگه­لرینه یؤنه­لیرلر بونا باخمایاراق کی، آذربایجان تام ۴ فصیللی بیر جغرافییادیر و هر فصلین اؤزونه مخصوص توریست­لری قبول ائتمه پتانسییلیسنه مالیکدیر. بو ندنله، آذربایجان و طبیعی اولاراق ایران، بو توریست­لرین اؤلکه­یه کئچیرده­جک و خرجله­یه­جک ارزلرین بؤیوک بیر قیسمی­نی الدن وئریر. باشقا بیر یاندان، گونئی آذربایجان ایللرجه ایران اسلام جمهوریتی ساریدان اقتیصادی، سیاسی وس. تبعیض­لره معروض قالمیش و قالماقدادیر. بو ندن­له آذربایجان ایلردیر توریزم سئکتورونا دایاناقلی سیاست یوروده بیلمیر. ایران اسلام جمهوریتینی جوغرافی باخیمدان زونالارا، اداری جهتدن رایونلارا، اقتصادی ساریدان اقتصادی رایونلارا بؤلوروکسه، دوولت اقتصادی رایونلارا توریزم باخیمیندان مالییه یاردیملاری آیریر و یاتیریملاری بو بؤلگه­ده یاتیریر، اونا گؤره کی بو بؤلگه­لرده اساسا فارس میللتی ساکیندیر. بو ندنله، آذربایجان توپلومونا، شهرلرینه گرک یاپیسال دةیرلر ضعیف­له­میشدیر. بو قونو توریزم سئکتورونا ائتکی بوراخاجاق گوجه مالیک ساحه­لره آغیر ضربه ائندیرمیشدیر. بو مقاله­ده اوستونده دایاندیغیمیز، موغان بؤلگه­سی، آذربایجان توریزم سئکتورونون بیر پارچاسی­کیمی بو ایتکی­دن اوزاق قالمامیشدیر.

بونلار آزمیش کیمی دؤولت اوسته­لیک آذربایجاندا توریزم پتانسیلینه مالیک کند، شهر، بؤلگه و تاریخی آبیده­لری آرادان آپاریر. بو گونلر گرمی شهرینین قوزئی آذربایجان سرحددینده یئرلشن ۳ کندی، کندین راضی­چیلیغی اولمادان مین بهانه ایله، کؤچمه­یه مجبور ائدیر. گؤزل منظره­یه صاحیب، طبیعی ثروته مالیک بو کندلر دؤولت ساریدان سرحدده اولما بهانه­سی ایله کؤچدورولور. آذربایجانلا سرحدیمیزه سیم چکیریک، اونا گؤره سرحد کندلری کؤچمه­لیدیر، دییه دوولت مامورلاری کند اهالی­سینه سؤیله­میش. هله توریزم نکته-نظریندن ایراق، کند ساکینینین بیرینین سؤیله­ییردی کی؛ ۵۰۰ کوادرا متر منیم ائویم، سامانلیغیم، آنباریم، تؤله و س. تیکیلی بینالاری واریم، بو قدر یئر قارشیسیندا منه ۲۰ میلیون تومن پول وئریرلر. من بو پوللا شهره گئدیب نه ایش گؤره بیله­رم؟ قالدی منیم ایشیم –گوجوم کی بورا باغلی­دیر. چؤلوموز وار، حیوان ساخلاییب کئچینیریک. هئچ بو پارا ایله شهردن ائو آلماق اولارمی؟ ، دییه کیشی مندن سوروردو. افچه، سییا و شیخلار کندلری بیر طرفدن یاشیل مئشه­لیکلرله، بیر طرفدن ایسه چایلا احاطه اولونوب. کند یایدا تمیز، سرین هاوا، یاشیل چیمن­لیک­لری ایله، قیشداسا آغیر قارآلتیندا، فولکلور قایناغی آتا- آنالاریمیزین ایستی اوجاق باشیندا سؤیله­دیکلری ناغیل، تاپماجا، افسانه­لری­ایله اؤزونه اؤیونور. کندلرین هئچ بیر ایمکاناتینین اولمادیغینا باخمایاراق، گرمی-پارساباد- بیله­سوار شهرلریندن چوخلو ساییدا مسافیر قبول ائدیر.

دؤولتین بوتون بو آیری­سئچکیلیک سیاستینه باخمایاراق، آذربایجانین اؤز طبیعی گؤز اوخشایان گؤزللییی ایله، آذربایجانلیلارین میللی مئنتالئتینده یئر آچمیش قوناق سئورلییی­ایله ایچ توریست و یابانجی توریست­ قبول ائتمه­سینده یوکسه­لیش گؤرونور. سرین، اردبیل، نیر، ساراب، مشگین، زنجان، تبریز،جولفا، شبستر، خوی، ماکی، اورمو و س. یای توریزمی اوچون نه قدر ال­وئریشلی­دیرسه، قیش توریزمی اوچونده او قدر اویغوندورلار. ساوالان، سهند و س. آذربایجان داغلارینین اتک­لری اسکی پیست­لرینین گئنیش­لندیریرمه­سی اوچون پتانسیلی­دیر. آستارا، جولفا، بیله­سوار گمروک­لرینین وئردییی راپورا اساسا، کئچن ایللرله مقایسه­ده بو­تایا کئچن توریست سایی­ندا یوکسه­لیش گؤرونور. ساوالان و اونون اطراف رایون و بؤلگه­لری ایللر اؤتدکجه توریست سایی­سی آرتیریلیر. بونلار آذربایجان طبیعی ثروتی سایه­سینده یارانمیش توریستیک ایمکانلاردیر.

توریزم سئکتوروموز بو گون هر واختدان مقایسه­ده داها چوخ قایغی­یا احتیاجی دویور. بؤلگه­لری تانیتماق توریستی ایمکانلاری و چاتیشمازلیقلارین آراشدیرماق، یابانجی و میللی بوروژوالارین دیقتینی چکه­جک­دیر. اردبیل، سرعین، نیر ،نمین و آستارا آذربایجان طبیعتینه مخصوص توریستی پتانسیلینه گؤره هر ایل توریست سایی­سیندا یوکسه­لیش گؤرونور. توریست سایی­سینین یوکسه­لیشی بؤلگه­ده ایشسیزلیک رقمینین آزالماسینا ائتکی بوراخمیشدیر. بو ایسه آذربایجانلیلارین اؤزللیکله بؤلگه اهالی­سینین ریفاه­دا یاشاماسینا بؤیوک امکدیر. اردبیل، آستارا، نمین و سریین شهرلرینین گؤرکه­مینده گؤزه چارپان ایره­لی­له­ییش بو قونونون ائتکی دایره­سیندن یان دئیلدیر.

آذربایجان مئشه­لیکلرینده سالینا بیله­جک توریستی ایلنجه و استراحت کمپ­لری، موغان اؤزللیکله گرمی مئشه­لیک­لرینده­ده اؤنملی رول اوینایاجاقدیر. دوولت تاریخی توریزم قولونون گئنیش­لندیریلمه­سینه بهانه­ تؤره­ده بیلر. اوزون ایللردیر کی بویوک قاچاق­چیلار میللی ثروت سایلان تاریخی آبیده­لری تالان ائدیرلر. بو ایش بیر پارا دؤولت مامورلارینین ماددی ماراق دایره­سینده­دیر. بو قونویا دایاناراق دییه بیله­ریک کی، بو تور توریزم ساحه­سی، دؤولت ساریدان تپکی­یه اوغراییب و ایره­لی­له­مه­یه­جکدیر. گرمی شهری اوکولوژی، بیزنس، اینانج، اوو، کند، عشاییر، ایلنجه و ساغلاملیق توریزم تورلرینین بؤیومه­سی اوچون ال­وئریشلی­دیر.

گرمی شهرینده گؤزل منظره­لی کندلرین چوخلوغو دیققته لایقدیر. داش­دیبی، خان­کندی، گیلارلی، افچه، شیخلار، آزادلی، سییا، آلیله، سالالا، تنگ و س. کندلرین آدینی اؤرنک اولاراق چکه بیله­ریک. دونیادا فرمئر تصروفاتی اطرافیندا توریستی مکانلارا ماراغین آرتماسی بیزه بونو دئمه­یه ایمکان وئریر کی، بو کندلر، گؤزل طبیعی منظره­لری و فرمئر تصروفاتی ایله، پانسیون ائله­جه توریست­لرین قالما ائولرینین تیکیلیشینه یارارلی­دیر. سالالانین شلاله­سی، آلایله واینی مئشه­لیک­لری، گیلارلی گؤلو، زینگیر یایلاغی(ساری بولاغ)، قوزلو دره­سی، آزنا داغی، داغ اته­یی توریستی یئرلر، قیش توریزمی اوچون اوجا داغلار و یوزلرجه بئله یئرلر گرمی ائله­جه بوتون موغان و آذربایجانین زنگین ثروتی­دیر. بوگون صاحیب چیخیلمادیغی، قایغیسی چکیلمه­دییی هر بیر کند، شهر و اوندا یاشایان اینسانلارین صاباح­کی آجیناجاقلی دورومو قارشی­سیندا سوروملو اولدوغوموزدان بویون قاچیرا بیلمه­یه­جه­ییک.

قایناق­لار

۱٫ Azərbaycanda turizm sektoru: imkanlar, problemlər və perspektivlər Dr.Eldar İ.Aslanov

2.http://www.unwto.org/statistics/index.htm

3. Türkiyye turim sektörü gelecek strajileri konferansı uygulama sonuçları Varol Civil

4. Karamanböyük Turizm sektörü Hamid Akar ve Erkan

  Statistics and Tourism Satellite Account | Committed to Tourism, Travel and the Millennium Developme

statistics.unwto.org

The UNWTO Statistics and Tourism Satellite Account

حمید جبارلی

یوروم یازین

Back to Top